Vỡ tĩnh mạch thực quản có thể gây xuất huyết, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời. Vậy, nguyên nhân vỡ tĩnh mạch thực quản là gì? Bị vỡ tĩnh mạch thực quản điều trị như thế nào?
Vỡ tĩnh mạch thực quản hay (hay chính xác theo y khoa là giãn vỡ tĩnh mạch thực quản, vỡ giãn tĩnh mạch thực quản…) là tình trạng các tĩnh mạch ở lớp niêm mạc thực quản dưới gần dạ dày bị sưng lên quá mức dẫn đến vỡ. Hậu quả gây xuất huyết nghiêm trọng. Vỡ tĩnh mạch thực quản là nguyên nhân phổ biến thứ ba gây chảy máu đường tiêu hóa trên, sau loét tá tràng và loét dạ dày.
Vỡ tĩnh mạch thực quản gây xuất huyết là trường hợp cần được cấp cứu khẩn cấp. Ưu tiên đầu tiên là cầm máu và ổn định sức khỏe của người bệnh. Sau khi kiểm soát được lưu lượng máu, bác sĩ sẽ tiến hành nội soi để can thiệp sớm bằng những phương pháp phù hợp. Trường hợp cần cấp cứu gồm nôn ra máu, huyết áp giảm, tăng nhịp tim, giảm huyết sắc tố và số lượng hồng cầu.
Bác sĩ sẽ thực hiện nội soi để xác định vị trí xuất huyết và can thiệp bằng một trong hai phương pháp: (1)
Bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng một số loại thuốc để làm giảm tình trạng xuất huyết như:
Đây là phương pháp sử dụng một thiết bị dạng ống thông dài có gắn bóng để tạo áp lực trực tiếp lên các thực quản đang chảy máu và cầm máu tạm thời. Phương pháp này thường áp dụng cho người bệnh không ổn định về huyết động nhưng can thiệp nội soi bị trì hoãn hoặc không thành công. Những loại ống thường được sử dụng gồm ống Sengstaken-Blakemore và ống Minnesota. (2)
Đây là thủ thuật giúp chuyển hướng dòng máu ra khỏi tĩnh mạch cửa. Dựa trên hình ảnh X-quang, bác sĩ sẽ đưa một ống thông mỏng qua tĩnh mạch ở cổ vào gan, sau đó luồn dây dẫn có gắn kim ở đầu qua ống thông đến tĩnh mạch cửa gan. Kỹ thuật này tạo ra đường đi mới giữa tĩnh mạch cửa và một trong các tĩnh mạch của gan, qua đó chuyển hướng lưu lượng máu và giảm áp lực. Sau khi rút kim và dây dẫn, bác sĩ sẽ đặt stent qua ống thông để duy trì đường đi mới.
Tuy mang lại hiệu quả cao nhưng TIPS lại tiềm ẩn nhiều biến chứng, đặc biệt khi đặt stent quá lớn. Máu được chuyển hướng không thể lọc như bình thường khiến các chất độc quay lại hệ tuần hoàn. Chất độc tích tụ lâu ngày có thể gây bệnh não gan và rối loạn tâm thần. Vì vậy, thủ thuật này chỉ được cân nhắc khi nội soi và dùng thuốc không thể cầm máu hoặc là biện pháp tạm thời để chờ ghép gan.
Ghép gan là lựa chọn cho những người bị xơ gan nặng hoặc tái phát xuất huyết do giãn tĩnh mạch thực quản. Tuy nhiên, phẫu thuật có nguy cơ gây biến chứng cao và đe dọa tính mạng của người bệnh nên chỉ được cân nhắc khi các phương pháp khác không mang lại hiệu quả.
Thuốc chẹn beta có thể được chỉ định để phòng tránh nguy cơ tái xuất huyết ở người bị vỡ tĩnh mạch thực quản. Đồng thời, bác sĩ sẽ thực hiện nội soi định kỳ và thắt tĩnh mạch thực quản định kỳ cho đến khi tình trạng giãn tĩnh mạch biến mất hoặc tĩnh mạch đủ nhỏ để hạn chế khả năng chảy máu.
Vỡ tĩnh mạch thực quản là tình trạng cấp cứu khẩn cấp. Nếu không được can thiệp kịp thời và đúng cách, người bệnh có thể bị mất máu nghiêm trọng. Điều này gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng. Kể cả sau khi điều trị, người bệnh cần được theo dõi để phòng tránh nguy cơ tái phát.
Vỡ tĩnh mạch thực quản có thể xảy ra do những yếu tố như:
Đây là tình trạng áp lực của hệ thống tĩnh mạch cửa tăng cao và gây tắc nghẽn quá trình lưu thông máu. Tĩnh mạch cửa được hợp thành từ tĩnh mạch mạc treo tràng dưới, tĩnh mạch mạc treo tràng trên và tĩnh mạch lách.
Khi áp lực tăng, các tĩnh mạch bàng hệ sẽ xuất hiện để chuyển hướng dòng máu. Trong đó, hệ thống tĩnh mạch bàng hệ dạ dày thực quản sẽ dẫn lưu máu vào tĩnh mạch azygos (nằm ở bên phải phía sau ngực), khiến tĩnh mạch thực quản giãn to và vỡ. (3)
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây vỡ tĩnh mạch thực quản. Xơ gan khiến sẹo hình thành trên gan, cản trở dòng máu chảy qua gan và trào ngược ra tĩnh mạch cửa. Về lâu dài, điều này khiến tĩnh mạch thực quản giãn to và vỡ ra.
Lạm dụng rượu bia là một trong những nguyên nhân gây xơ gan và tăng nguy cơ vỡ tĩnh mạch thực quản. Ngoài ra, tình trạng này còn dễ gây trào ngược dạ dày thực quản (GERD) dẫn đến tổn thương niêm mạc thực quản, khiến tĩnh mạch dễ bị giãn và vỡ hơn.
Bệnh sán máng là bệnh nhiễm ký sinh trùng có khả năng làm tổn thương gan, phổi, ruột và những cơ quan khác. Bệnh có thể khiến gan tắc nghẽn, gây áp lực lên tĩnh mạch cửa và dẫn đến giãn tĩnh mạch thực quản.
Tình trạng này xảy ra chủ yếu do phẫu thuật bụng, nhiễm trùng ổ bụng, bỏng và những chấn thương khác. Áp lực ổ bụng tăng gây áp lực lên tĩnh mạch cửa và tăng nguy cơ giãn tĩnh mạch thực quản. Nếu kéo dài có thể gây vỡ tĩnh mạch thực quản và xuất huyết, đe dọa tính mạng người bệnh.
Tĩnh mạch thực quản bị vỡ có thể gây ra những triệu chứng gồm:
Bác sĩ sẽ khai thác thông tin về triệu chứng, bệnh sử, thói quen sinh hoạt, có sử dụng rượu hay không… Các dấu hiệu nghi ngờ vỡ tĩnh mạch thực quản gồm nôn ra máu, da xanh xao, dễ đổ mồ hôi… Để xác định nguyên nhân chính xác nhất, bác sĩ sẽ tiếp tục chỉ định các phương pháp cận lâm sàng.
Đây là một trong những biến chứng vỡ tĩnh mạch thực quản cực kỳ nguy hiểm, đặc biệt trên người có bệnh nền xơ gan. Mức độ nghiêm trọng của xơ gan tỷ lệ thuận với mức độ giãn tĩnh mạch và xuất huyết.
Tĩnh mạch thực quản bị giãn quá mức sẽ dẫn đến vỡ và gây xuất huyết đường tiêu hóa trên. Người bệnh sẽ có biểu hiện nôn ra máu hoặc đi phân màu hắc ín/lẫn máu. Tình trạng này kéo dài có thể gây thiếu máu, khiến cơ thể suy nhược, mệt mỏi, khó thở, thậm chí lú lẫn và mất ý thức.
Xuất huyết kéo dài kéo theo nhiều hệ lụy đến các cơ quan khác và gây suy nội tạng. Tình trạng này sẽ nghiêm trọng hơn nếu người bệnh có kèm theo xơ gan. Tổn thương có thể dẫn đến sốc với những biểu hiện như tụt huyết áp, môi và móng tay xanh xao, đau tức ngực, chóng mặt, thở yếu… Nếu không được can thiệp kịp thời có khả năng đe dọa tính mạng.
Vỡ tĩnh mạch thực quản còn khiến bệnh xơ gan tiến triển nặng hơn, khiến tĩnh mạch cửa chịu áp lực ngày một lớn. Điều này làm tăng nguy cơ mắc bệnh não gan với những triệu chứng thay đổi hành vi và thói quen, lú lẫn, nói lắp… Nghiêm trọng nhất có thể dẫn đến hôn mê.
Hiện chưa có phương pháp phòng ngừa vỡ tĩnh mạch thực quản tuyệt đối cho người mắc bệnh xơ gan. Để hạn chế tối đa nguy cơ, mỗi người nên thực hiện những biện pháp như:
Bệnh có thể được chữa khỏi nếu phát hiện và can thiệp kịp thời. Tuy nhiên, trường hợp vỡ tĩnh mạch thực quản do bệnh xơ gan, nếu không điều trị căn nguyên, khả năng tái phát và tỷ lệ tử vong sẽ rất cao.
Phẫu thuật không phải là ưu tiên chính khi điều trị vỡ tĩnh mạch thực quản. Thay vào đó là cầm máu, nội soi thắt tĩnh mạch thực quản, sử dụng thuốc và theo dõi thường xuyên. Chỉ trong trường hợp những phương pháp này không đem lại hiệu quả, người bệnh mới được cân nhắc phẫu thuật.
Bệnh có khả năng tái phát do nhiều nguyên nhân như:
Như đã đề cập, vỡ tĩnh mạch thực quản làm tăng nguy cơ tử vong rất cao. Đặc biệt là nếu người bệnh đang mắc xơ gan. Tình trạng này gây xuất huyết ồ ạt, dễ dẫn đến thiếu máu và suy đa cơ quan. Người bệnh có khả năng tử vong cao nếu không được xử lý kịp thời.
Điều này phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh xơ gan và nhiều yếu tố khác. Tỷ lệ tử vong sau đợt xuất huyết thực quản lần đầu dao động khoảng 10% ở người bệnh gan giai đoạn đầu và 70% ở giai đoạn tiến triển. Nếu chảy máu lần thứ hai, tỷ lệ tử vong là 30%.
Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Vỡ tĩnh mạch thực quản là một trong những biến chứng nguy hiểm của bệnh xơ gan. Bệnh có thể gây xuất huyết và đe dọa tính mạng người bệnh. Để tránh tình trạng này, mỗi người nên chủ động phòng tránh mắc các bệnh về gan như viêm gan hay xơ gan. Nếu được chẩn đoán mắc bệnh, nên đến bệnh viện để điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ hạn chế những biến chứng nguy hiểm.
