Viêm dây thần kinh số 3: Triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Viêm dây thần kinh số 3 có thể xảy ra do nhiều tác nhân, yếu tố nguy cơ như nhiễm trùng, chèn ép cơ học, thiếu máu vi mạch… Bệnh lý này gây ra các triệu chứng liên quan đến thị giác, chuyển động mắt… Ngay khi nhận thấy dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Viêm dây thần kinh số 3 là gì?

Viêm dây thần kinh số 3 là tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở dây thần kinh vận nhãn, có thể do rối loạn tự miễn, viêm mạch, nhiễm trùng hoặc các bệnh hệ thống như tâm phế mạch

Khác với tình trạng liệt dây thần kinh do thiếu máu vi mạch, chèn ép u hoặc phình mạch, chứng viêm biểu hiện qua dấu hiệu viêm ở dây thần kinh và thường đi kèm các triệu chứng đau, tổn thương thần kinh nặng. Lấy ví dụ như trong bệnh viêm mạch máu đa động mạch (polyarteritis nodosa – PAN), dây thần kinh số 3 bị viêm nặng dẫn đến sụp mi, song thị và giãn đồng tử, chỉ cải thiện rõ rệt sau điều trị ức chế miễn dịch.

Triệu chứng viêm dây thần kinh số 3

Tình trạng này thường biểu hiện qua các triệu chứng như:

1. Đau vùng mắt

Đau nhức quanh ổ mắt hoặc sau nhãn cầu là dấu hiệu đầu tiên và phổ biến của viêm dây thần kinh số III. Trong các trường hợp viêm xoang tĩnh mạch hang (cavernous sinus) hoặc hội chứng Tolosa-Hunt, gần 73% người bệnh bị đau nhãn cầu dữ dội. Kết quả chụp MRI thường ghi nhận bệnh rõ ràng.

2. Sụp mi

Bệnh có thể làm liệt cơ nâng mi trên, khiến mi mắt trên sụp xuống. Mức độ sụp có thể từ nhẹ đến nặng, đôi khi che khuất cả đồng tử.

3. Song thị (nhìn đôi)

Khi bị viêm, các cơ vận nhãn như cơ thẳng trên, dưới và trong bị ảnh hưởng, khiến mắt không thể di chuyển nhịp nhàng, qua đó gây ra hiện tượng nhìn đôi khi nhìn lên, xuống hoặc nhìn vào trong. (1)

4. Giãn đồng tử

Khi sợi phó giao cảm trong dây thần kinh bị tổn thương, đồng tử giãn to và không phản ứng với ánh sáng. Đây cũng là một triệu chứng thường thấy.

5. Lé ngoài

Viêm dây thần kinh vận nhãn ảnh hưởng trực tiếp đến các cơ vận động mắt như cơ thẳng trong, thẳng trên, thẳng dưới, chéo dưới và cơ nâng mi trên. Khi cấu trúc này bị tổn thương, mắt không thể di chuyển vào trong, dẫn đến lé ngoài. Các tác nhân và yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến tình trạng này bao gồm: nhiễm virus (herpes), bệnh tự miễn (đa xơ cứng), tiểu đường, phình động mạch thông sau…

6. Mắt không xoay được hoàn toàn về một hướng

Viêm dây thần kinh số 3 có thể gây liệt các cơ vận nhãn như cơ thẳng trên, cơ thẳng dưới và cơ thẳng trong, khiến mắt không thể xoay hoàn toàn về một hoặc nhiều hướng. Biểu hiện dễ nhận thấy là mắt bị lệch xuống và ra ngoài, do ảnh hưởng từ các cơ đối lập không bị liệt.

7. Liệt điều tiết

Khi dây thần kinh số 3 bị viêm, khả năng điều tiết để nhìn vật ở gần bị suy giảm do mất chức năng của cơ thể mi (ciliary muscle – cơ do dây thần kinh số 3 chi phối). Hệ quả là nhìn mờ khi đọc sách, làm việc và không thể điều chỉnh tiêu cự như bình thường.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Viêm dây thần kinh số 3 có thể là dấu hiệu của những bệnh lý nghiêm trọng như phình động mạch, u não hoặc đột quỵ thân não. Người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan, cần đi khám bác sĩ ngay khi nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Mi mắt sụp đột ngột, đặc biệt là khi kèm theo giãn đồng tử;
• Song thị, mắt không thể chuyển động đúng cách;
• Đồng tử giãn không phản ứng với ánh sáng;
• Đau mắt dữ dội hoặc kèm đau đầu dữ dội.

Nguyên nhân gây viêm dây thần kinh vận nhãn

Viêm dây thần kinh vận nhãn có thể xảy ra do nhiều tác nhân, yếu tố nguy cơ khác nhau, bao gồm:

• Thiếu máu vi mạch (đái tháo đường, tăng huyết áp);
• Viêm mạch hoặc bệnh tự miễn, ví dụ như Tolosa-Hunt, IgG4, đa xơ cứng, thường gây đau dữ dội và phù nề dây thần kinh;
• Nhiễm trùng như viêm xoang vùng xoang hang, herpes zoster, gây viêm lan đến hốc mắt;
• Chèn ép cơ học từ phình mạch (đặc biệt là động mạch thông sau), u, chấn thương hoặc tăng áp lực nội sọ.

Bị viêm dây thần kinh sọ số 3 có nguy hiểm không?

Viêm dây thần kinh số 3 có thể gây nguy hiểm trong các trường hợp sau:

• Liên quan đến phình mạch não, có nguy cơ vỡ và gây xuất huyết não;
• Do u hoặc viêm lan rộng, có thể ảnh hưởng đến nhiều dây thần kinh sọ khác;
• Gây hậu quả lâu dài như song thị, lác, sụp mí, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Tuy nhiên, nếu viêm dây thần kinh liên quan đến thiếu máu vi mạch, tiên lượng thường khả quan, với khả năng phục hồi cao trong vài tháng.

Cách chẩn đoán bệnh viêm dây thần kinh sọ số 3

Quá trình chẩn đoán viêm dây thần kinh số III cần kết hợp khám lâm sàng và xét nghiệm hình ảnh:

• Khám thần kinh – nhãn khoa: Kiểm tra vận động mắt ở 9 hướng, đánh giá song thị, sụp mí, đồng tử, phản xạ ánh sáng.
• Chụp MRI sọ não và vùng ổ mắt với thuốc cản quang: Dây thần kinh số 3 bị viêm có biểu hiện dày, phù nề, tăng tín hiệu trên T2/FLAIR, đặc biệt ở vùng xoang hang.
• Chụp CTA hoặc MRA mạch não: Giúp phát hiện phình mạch ở động mạch thông sau hoặc cục máu đông.
• Xét nghiệm máu:
  • CRP, ESR: Đánh giá viêm.
  • Glucose, HbA1c, lipid: Đánh giá bệnh chuyển hóa.
  • ANA, ANCA, IgG4: Đánh giá nguyên nhân liên quan đến bệnh tự miễn hoặc viêm mạch.
• Chọc dịch não tủy: Thực hiện đối với các trường hợp nghi viêm do virus hoặc viêm màng não lan tỏa.
• Sinh thiết mô (ổ mắt hoặc xoang hang).

Cách điều trị viêm dây thần kinh số 3

Phác đồ điều trị viêm dây thần kinh sọ số 3 được chỉ định dựa trên nguyên nhân gây bệnh đã xác định được, bao gồm:

• Đối với viêm mạch hoặc bệnh tự miễn: Bác sĩ có thể chỉ định sử dụng corticosteroid liều cao hoặc các thuốc ức chế miễn dịch liên quan nếu diễn tiến nặng hoặc tái phát.
• Đối với viêm do nhiễm trùng: Bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh theo tác nhân gây bệnh.
• Phình mạch: Nếu nguyên nhân gây bệnh là do phình mạch máu trong não, đặc biệt là phình động mạch thông sau (posterior communicating artery aneurysm), bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật hoặc can thiệp nội mạch.
• Thiếu máu vi mạch: Kiểm soát đường huyết, huyết áp, lipid, không dùng steroid nếu không cần thiết.
• Điều trị hỗ trợ: Sử dụng kính giảm song thị, sử dụng máy nâng mí để hỗ trợ tình trạng sụp mí, phẫu thuật chỉnh lác mắt sau 6 – 12 tháng nếu vận nhãn không hồi phục…

Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ khám, điều trị hiệu quả nhiều bệnh lý thần kinh – sọ não – cột sống, bao gồm cả chứng viêm dây thần kinh sọ số 3.

Nơi đây quy tụ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, chu đáo, tận tâm, được trang bị nhiều máy móc tân tiến, phục vụ tối ưu cho quá trình khám chữa bệnh, ví dụ như: máy CT 768 lát cắt, CT 1975 lát cắt, CT hơn 100.000 lát cắt, hệ thống chụp MRI 1,5 – 3 tesla, robot mổ não tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống định vị thần kinh và kính vi phẫu… Bệnh viện còn áp dụng đầy đủ các chính sách bảo hiểm, đảm bảo quyền lợi cho người bệnh.

Biện pháp phòng ngừa viêm dây thần kinh vận nhãn

Dưới đây là một số biện pháp hỗ trợ phòng ngừa và kiểm soát tái phát tình trạng viêm dây thần kinh vận nhãn hiệu quả:

• Kiểm soát tốt các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp…
• Tiêm phòng virus: herpes zoster, quai bị,… nếu có chỉ định.
• Khám sớm khi có các dấu hiệu ban đầu như: đau mắt, sụp mí, lác, song thị…
• Theo dõi định kỳ với người có bệnh tự miễn hoặc viêm mạch hệ thống.
• Kiểm tra sau điều trị: tái khám lâm sàng và chụp MRI theo lịch hẹn với bác sĩ, thường là sau 3 – 6 tháng, kết hợp tập vật lý trị liệu vận nhãn khi cần.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Trung tâm khám chữa bệnh Tâm Anh tại Quận 7 (cũ), Quý khách vui lòng liên hệ:

Viêm dây thần kinh số 3 tiềm ẩn nhiều hệ quả đáng ngại, nghiêm trọng, nhưng vẫn có thể hồi phục tốt nếu được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Người bệnh nên chủ động đi khám ngay khi nhận thấy triệu chứng bất thường để can thiệp chữa trị sớm, hiệu quả.