Rách giác mạc là một chấn thương mắt nghiêm trọng gây đau đớn, suy giảm thị lực và thậm chí dẫn đến mất thị lực nếu không được xử lý kịp thời. Tình trạng này thường xảy ra do va chạm, dị vật bay vào mắt hoặc do các tai nạn trong sinh hoạt, lao động. Nhận biết sớm các dấu hiệu giác mạc bị rách và được điều trị đúng cách sẽ giúp bảo vệ thị lực và hạn chế các biến chứng nguy hiểm. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp tới độc giả những thông tin cần thiết về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các phương pháp điều trị các vết rách ở giác mạc hiệu quả.
Rách giác mạc là tình trạng xuất hiện vết rách trên các lớp của giác mạc – lớp trong suốt bao phủ phía trước nhãn cầu, đóng vai trò bảo vệ mắt và giúp hội tụ ánh sáng vào võng mạc.
Giác mạc người gồm có 5 lớp: lớp ngoài cùng là lớp biểu mô, sau đó lần lượt là các lớp Bowman, nhu mô (stroma), màng Descemet và cuối cùng là lớp nội mô (endothelium). Trong đó, tổn thương nông ở lớp biểu mô thường được gọi là trầy xước giác mạc. Mặc dù là một tổn thương nhẹ, tình trạng này vẫn có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nếu không được chăm sóc đúng cách.
Nếu vết rách đi sâu vào lớp Bowman hoặc các lớp phía sâu hơn bên trong giác mạc, nguy cơ để lại sẹo giác mạc sẽ tăng, làm giác mạc giảm độ trong suốt và ảnh hưởng đến thị lực. Đặc biệt, giác mạc tổn thương sâu rộng có thể dẫn đến biến chứng như vỡ nhãn cầu. (1)
Rách giác mạc là một tổn thương nghiêm trọng của mắt. Khác với trầy xước giác mạc (chỉ ảnh hưởng đến lớp ngoài cùng của giác mạc), vết rách ở giác mạc có thể xuyên qua toàn bộ các lớp của giác mạc, gây vỡ nhãn cầu cùng nhiều biến chứng nghiêm trọng như: bong võng mạc, gây viêm mủ nội nhãn (nhiễm trùng trong mắt), có thể dẫn đến hoại tử mô, thậm chí mất thị lực vĩnh viễn. Vết rách giác mạc nếu không được xử lý phù hợp có thể gây viêm loét hoặc nhãn viêm giao cảm (Mắt còn lại cũng viêm).
Với những trường hợp tổn thương nặng như giác mạc bị rách đi kèm tổn thương các cấu trúc nhãn cầu sâu hơn, hoặc có sẹo giác mạc lan rộng sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới thị lực, cần phải điều trị trong thời gian dài, thậm chí có khả năng cần phải ghép giác mạc trong tương lai. (2)
Rách giác mạc thường là hậu quả của những chấn thương trực tiếp hoặc gián tiếp tại mắt. Một số nguyên nhân phổ biến có thể dẫn đến tổn thương nghiêm trọng này bao gồm:
Các vật thể nhỏ như bụi kim loại, mảnh gỗ, mảnh kính hoặc cát bay vào mắt với tốc độ cao có thể gây trầy xước hoặc rách sâu giác mạc. Những dị vật này thường xuất hiện khi làm việc ngoài trời, trong xây dựng hoặc cơ khí nếu không đeo kính bảo hộ.
Các vật sắc nhọn như móng tay, giấy, cạnh vật cứng hoặc dụng cụ y tế có thể gây ra những vết cắt trực tiếp trên bề mặt giác mạc, đặc biệt nếu tiếp xúc với lực mạnh hoặc va chạm đột ngột.
Một số loại hóa chất ăn mòn (như axit hoặc kiềm mạnh) nếu bắn vào mắt có thể phá hủy cấu trúc giác mạc, làm rách các lớp mô giác mạc, gây ra tổn thương nghiêm trọng kèm theo viêm nhiễm hoặc phù giác mạc.
Thói quen dụi mắt khi có cảm giác cộm hoặc ngứa có thể vô tình làm tổn thương giác mạc, nhất là khi có dị vật trong mắt hoặc móng tay dài/sắc. Trong một số trường hợp, hành động này có thể khiến vết trầy xước trên bề mặt giác mạc lan rộng thành vết rách sâu hơn.
Va đập mạnh vào vùng mắt trong các tai nạn sinh hoạt, tai nạn giao thông hoặc khi chơi thể thao có thể làm rách giác mạc. Đặc biệt, chấn thương do vật thể nhọn hoặc tốc độ cao có khả năng gây tổn thương xuyên thấu toàn bộ giác mạc.
Các triệu chứng rách giác mạc thường rất dễ nhận biết ngay sau khi gặp phải chấn thương, cụ thể như sau
Trong một số trường hợp nặng, mắt có thể tiết dịch bất thường, sưng nề hoặc thậm chí mất khả năng nhìn thấy ánh sáng. Khi xuất hiện những dấu hiệu này, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt ngay lập tức để được thăm khám và xử lý kịp thời.
Khi nghi ngờ bị rách giác mạc do chấn thương mắt, việc sơ cứu đúng cách sẽ giúp hạn chế tổn thương lan rộng và ngăn ngừa biến chứng. Dưới đây là các bước sơ cứu cho bệnh nhân tổn thương giác mạc cần thực hiện ngay:
Để chẩn đoán rách giác mạc, các bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ sử dụng nhiều kỹ thuật chuyên biệt nhằm xác định vị trí, độ sâu và mức độ tổn thương của giác mạc. Cụ thể như sau:
Khám mắt lâm sàng là bước đầu tiên và quan trọng trong quá trình chẩn đoán rách giác mạc. Bác sĩ sẽ hỏi bệnh, quan sát bằng mắt thường để đánh giá bề mặt giác mạc, tìm dấu hiệu rách, dị vật hoặc xuất huyết. Bên cạnh đó, các bài kiểm tra phản xạ đồng tử, thị lực và phản ứng của mắt với ánh sáng cũng giúp bác sĩ xác định mức độ tổn thương của giác mạc và khả năng nhìn của bệnh nhân.
>>> Tìm hiểu thêm thông tin khám mắt quan trọng thế nào?
Đây là phương pháp tiêu chuẩn để đánh giá các chấn thương ở phần trước nhãn cầu, đặc biệt là giác mạc. Sinh hiển vi chiếu tia sáng cắt khe vào mắt, cho phép bác sĩ quan sát chi tiết từng lớp giác mạc, giúp phát hiện các vết rách, sẹo hoặc dị vật còn sót lại trong mắt.
Bác sĩ sẽ sử dụng thuốc nhuộm huỳnh quang (thường là fluorescein – một loại thuốc nhỏ có màu cam vàng), khi thuốc nhuộm tiếp xúc với ánh sáng xanh sẽ giúp làm nổi bật vết rách và những tổn thương trên bề mặt giác mạc, hoặc sẽ phát hiện hiện tượng rò rỉ thủy dịch qua vết rách. Sau đó, bác sĩ sử dụng kính hiển vi để phóng đại giác mạc, giúp quan sát rõ ràng hình dạng, vị trí và mức độ tổn thương.
Trong các trường hợp nghi ngờ có dị vật xuyên nhãn cầu, tổn thương sâu không quan sát được bằng sinh hiển vi hoặc kết hợp tổn thương xương hốc mắt, bác sĩ sẽ chỉ định chụp CT mắt và hốc mắt để đánh giá toàn diện tổn thương, đặc biệt trong những trường hợp có chấn thương mắt phức tạp.
Phương pháp điều trị giác mạc bị rách được bác sĩ chỉ định phụ thuộc vào mức độ tổn thương, vị trí vết rách và các yếu tố liên quan như nguy cơ nhiễm trùng hay ảnh hưởng đến thị lực. Dưới đây là các cách điều trị thường được áp dụng để giúp phục hồi giác mạc và bảo vệ chức năng thị giác, cùng một số lưu ý về biến chứng có thể xảy ra và cách chăm sóc sau phẫu thuật rách giác mạc.
Trong điều trị giác mạc bị rách, hai phương pháp chính thường được áp dụng là điều trị nội khoa đối với các trường hợp tổn thương nối và phối hợp can thiệp phẫu thuật khi tổn thương nghiêm trọng hơn.
Đối với các vết rách giác mạc nông, rách lớp, bác sĩ nhãn khoa có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt kháng sinh để ngăn ngừa nhiễm trùng cùng với thuốc chống viêm, giảm đau, dinh dưỡng giác mạc nhằm giảm sự khó chịu và hỗ trợ quá trình lành vết thương. Ngoài ra trong một số trường hợp cần sử dụng thuốc chống dính mống mắt và kháng sinh phổ rộng toàn thân để ngăn ngừa nhiễm trùng nội nhãn.
Trong những trường hợp giác mạc bị rách nghiêm trọng, đặc biệt khi vết rách sâu hoặc có dị vật, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật. Phẫu thuật có tác dụng đóng kín vết rách, ngăn ngừa tổn thương lan rộng và loại bỏ dị vật nếu có. Các vết rách nghiêm trọng đôi khi cần thực hiện phẫu thuật nhiều lần để ngăn ngừa biến chứng và đặc biệt là nguy cơ gây mất thị lực vĩnh viễn cho bệnh nhân.
Mặc dù hầu hết trường hợp bệnh nhân có thể phục hồi tốt sau phẫu thuật rách giác mạc, một số biến chứng vẫn có thể xảy ra, ảnh hưởng đến thị lực hoặc gây tổn thương lâu dài. Tuy nhiên, các biến chứng này có thể hạn chế nếu sử dụng kháng sinh phù hợp trước và sau mổ, kết hợp với kỹ thuật phẫu thuật đúng cách. Dưới đây là một số biến chứng thường gặp sau khi phẫu thuật (3):
Sau phẫu thuật, mắt thường được băng lại để bảo vệ trong giai đoạn đầu hồi phục. Bác sĩ nhãn khoa sẽ kê đơn các loại thuốc hỗ trợ, bao gồm thuốc giảm đau, kháng sinh và thuốc giúp thúc đẩy quá trình lành thương. Trong quá trình hậu phẫu, cần theo theo dõi và tái khám định kỳ với bác sĩ chuyên khoa mắt để phát hiện và xử lý kịp thời các biến chứng sau phẫu thuật.
Rách giác mạc là một chấn thương mắt nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu thực hiện các biện pháp bảo vệ mắt đúng cách. Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng giúp giảm nguy cơ tổn thương giác mạc trong sinh hoạt hàng ngày.
Khi có dị vật bay vào mắt, tuyệt đối không dụi mắt hay cố gắng lấy dị vật ra bằng tay trần. Hành động này có thể khiến dị vật cọ xát vào giác mạc và gây rách. Thay vào đó, nên nháy mắt, chớp mắt một cách nhẹ nhàng để kích thích tuyến lệ làm trôi dị vật. Nếu việc chớp mắt không có hiệu quả, nên rửa mắt bằng nước muối sinh lý hoặc nước sạch (lưu ý chỉ áp dụng khi dị vật nhỏ và không sắc nhọn). Trong trường hợp vẫn còn dị vật, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt càng sớm càng tốt và tuyệt đối không tiếp tục tự xử lý tại nhà.
>>> Xem chi tiết cách lấy dị vật trong mắt
Các hoạt động như cưa, hàn, mài kim loại, cắt gỗ, pha hóa chất hoặc chơi thể thao mạnh… đều tiềm ẩn nguy cơ cao khiến vật thể lạ, hóa chất… bay vào mắt. Do đó, khi thực hiện những hành động có tính rủi ro cao, hãy luôn đeo kính bảo hộ để che chắn mắt, hoặc với hóa chất có thể đeo kính chắn giọt bắn, kính che kín viền…
Ngay cả khi gặp phải những triệu chứng có vẻ không quá nghiêm trọng như cộm nhẹ, đỏ mắt hay chảy nước mắt… người bệnh cũng không nên chủ quan mà cần theo dõi và quán sát tình trạng của mắt. Một vết xước nhỏ ở giác mạc cũng có thể nhanh chóng trở thành vết rách nếu không được xử lý kịp thời. Khi thấy có những dấu hiệu bất thường, cần đi thăm khám càng sớm càng tốt tại chuyên khoa mắt, nhằm xác định chính xác tình trạng tổn thương, ngăn ngừa nguy cơ diễn tiến thành những biến chứng như nhiễm trùng, sẹo giác mạc hoặc mất thị lực lâu dài.
Nếu vết rách xuyên sâu toàn bộ giác mạc, không được xử lý kịp thời hoặc xảy ra biến chứng như nhiễm trùng, vỡ nhãn cầu… bệnh nhân có nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn.
Tùy mức độ tổn thương, vết rách giác mạc thường hồi phục trong vòng từ vài tuần cho đến vài tháng. Vết rách nông có thể lành trong 2-4 tuần nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, với những vết rách sâu, có sẹo giác mạc hoặc tổn thương cấu trúc bên trong mắt sẽ cần thời gian hồi phục lâu hơn và thậm chí có thể phải thực hiện phẫu thuật để ngăn ngừa biến chứng.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tình trạng rách giác mạc là một tổn thương nhãn khoa nghiêm trọng có thể ảnh hưởng lâu dài đến thị lực nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời. Ngay khi gặp phải chấn thương mắt, bệnh nhân cần đến thăm khám chuyên khoa Mắt càng sớm càng tốt để được chẩn đoán chính xác và lựaa chọn phương pháp điều trị phù hợp, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Ngoài ra, nên sử dụng các biện pháp bảo hộ cho mắt trong lao động và sinh hoạt hàng ngày để giảm thiểu nguy cơ gặp phải chấn thương mắt gây rách ở giác mạc.
