Hội chứng suy mòn (suy nhược, teo yếu cơ…) có thể đe dọa sức khỏe, tính mạng người bệnh. Đây là biến chứng của các bệnh mạn tính như ung thư, suy tim, mất trí… Điều trị chủ yếu tập trung vào bệnh lý tiềm ẩn và thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt hàng ngày.
Hội chứng suy mòn (Cachexia) là tình trạng cơ thể suy nhược, cơ bắp teo dần, yếu đi và sụt cân theo thời gian. Đây là biến chứng nặng của các bệnh mạn tính nghiêm trọng như ung thư, Alzheimer, chứng mất trí, bệnh phổi tắc nghẽn và suy tim. Bệnh ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ tổng thể cũng như ngoại hình người bệnh, thậm chí đe dọa đến tính mạng. Phương pháp điều trị đối với chứng suy mòn là kiểm soát triệu chứng cơ bản và cải thiện dinh dưỡng.
Hội chứng suy mòn được chia thành 3 giai đoạn sau đây:
Ở giai đoạn Pre-cachexia (tiền suy mòn), 5% trọng lượng cơ thể mất đi do một nguyên nhân bệnh lý cụ thể [1]. Người bệnh mất cảm giác thèm ăn, có nhiều thay đổi về quá trình trao đổi chất và tình trạng viêm.
Hơn 5% trọng lượng cơ thể bị mất trong vòng 12 tháng hoặc thậm chí ít hơn [2]. Triệu chứng thường gặp là viêm, chán ăn, mệt mỏi và mất sức mạnh cơ bắp.
Tình trạng này xảy ra khi người bệnh bị ung thư, có biểu hiện không đáp ứng điều trị, sụt cân, giảm cơ và suy giảm chức năng. Khoảng 80% số người bị ung thư ở giai đoạn cuối đều bị chứng suy mòn [3], ⅓ trong số này có nguy cơ cao bị tử vong.
Hội chứng suy mòn xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, có thể kể đến như:
Ung thư có thể kích thích hệ thống miễn dịch giải phóng một số chất hoá học vào máu, được gọi là cytokine. Chất này có thể kích hoạt viêm, dẫn đến mất cơ và mỡ. Ngoài ra, cytokine cũng thúc đẩy quá trình trao đổi chất, giúp đốt cháy calo nhanh hơn.
Khoảng 16% đến 42% số người bị suy tim sung huyết cũng đồng thời mắc hội chứng suy mòn [4]. Trong trường hợp này, người bệnh thường bị teo cơ, suy dinh dưỡng và sụt cân mất kiểm soát.
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một dạng tổn thương phổi và đường thở không phục hồi, dẫn đến tắc nghẽn đường thở, gây khó thở. Bệnh lý này cũng có thể là nguyên nhân dẫn đến hội chứng suy mòn, tỷ lệ này chiếm khoảng 27- 35%.
Bệnh thận mạn tính là tình trạng thận bị tổn thương và không hoạt động tốt như bình thường. Do đó, quá trình lọc chất thải, độc tố và nước thừa ra khỏi máu bị ức chế, chức năng liên quan đến sức khỏe xương, hồng cầu cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Từ đó, chất thải, độc tố bị tích tụ trong máu, có nguy cơ dẫn đến hội chứng suy mòn cơ thể. Tỷ lệ chiếm khoảng 30 – 60%.
Suy mòn là biến chứng thường gặp của hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở giai đoạn tiến triển (AIDS). Tỷ lệ chiếm khoảng 10 – 35%. Tương tự, những người mắc bệnh lao hoặc sốt rét cũng có thể mắc chứng suy mòn.
Ung thư và các bệnh toàn thân, mạn tính khác cũng có thể là nguyên nhân gây ra tình trạng mất mỡ, cơ, dẫn đến hội chứng suy mòn cơ thể, chẳng hạn như: viêm khớp dạng thấp, bệnh thần kinh vận động…
Các triệu chứng bệnh suy mòn điển hình thường xảy ra như:
Người bệnh có triệu chứng sụt cân kể cả khi ăn nhiều calo. Nếu trọng lượng cơ thể giảm từ 5% trở lên trong vòng 6 – 12 tháng [5], khả năng mắc hội chứng suy mòn càng cao.
Khi mắc bệnh suy mòn, tình trạng teo cơ sẽ diễn ra. Cả khối lượng và sức mạnh cơ đều đồng thời bị giảm.
Người bệnh mắc chứng suy mòn thường có dấu hiệu mệt mỏi, kiệt sức, cơ thể suy nhược nên rất khó thực hiện các công việc hàng ngày. Thậm chí, nhiều trường hợp còn không đủ sức để di chuyển như bình thường.
Khi mắc hội chứng suy mòn, người bệnh không cảm thấy đói, thậm chí mất cảm giác thèm ăn. Triệu chứng chán ăn cũng khác so với tình trạng rối loạn ăn uống chán ăn tâm thần.
Hội chứng suy mòn cơ thể có thể làm giảm số lượng hồng cầu trong máu. Do đó, người bệnh dễ bị thiếu máu, thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, hồng da, yếu cơ, khó thở…
Hội chứng suy mòn có thể đe dọa đến tính mạng. Tình trạng này chiếm 20% trong tổng số ca tử vong liên quan đến ung thư. Cơ thể người bệnh bị mất cơ nên có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của tim cũng như khả năng thở. Bệnh lý này cũng có thể gây ra nhiều vấn đề đáng lo ngại liên quan đến sức khỏe tâm thần của bệnh nhân, thường gặp là lo lắng và trầm cảm.
Ngoài ra, sụt cân do chứng suy mòn còn làm thay đổi ngoại hình, khiến người bệnh cảm thấy tự ti. Sức khỏe bị ảnh hưởng nghiêm trọng, cơ thể yếu, mệt, khó vận động nên dễ làm mất khả năng tự chăm sóc bản thân. Các biến chứng khác của bệnh suy mòn cũng bao gồm:
Hội chứng suy mòn là dấu hiệu cho thấy một bệnh lý nghiêm trọng khác đang trong giai đoạn tiến triển, đối mặt với nguy cơ cao tử vong. Tuổi thọ phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh cũng như giai đoạn suy mòn đang mắc phải.
Đối với bệnh nhân ung thư, nếu hội chứng suy mòn đã đạt đến giai đoạn cuối, các phương pháp điều trị sẽ không còn khả năng kiểm soát được khối u ác tính. Trong trường hợp này, thời gian sống tối đa của người bệnh là 3 tháng.
Để chẩn đoán hội chứng suy mòn, bác sĩ sẽ tiến hành khám sức khỏe tổng thể, hỏi về tiền sử bệnh lý, đặc biệt là các tình trạng bệnh mạn tính có nguy cơ dẫn đến chứng suy mòn. Một số xét nghiệm quan trọng thường có thể được chỉ định bao gồm:
Phác đồ điều trị hội chứng suy mòn tập trung vào điều trị bệnh lý tiềm ẩn theo chỉ định của bác sĩ tại bệnh viện, đồng thời duy trì thay đổi chế độ ăn uống và vận động phù hợp hàng ngày. Với chế độ sinh hoạt nói chung, các lưu ý có thể bao gồm:
Nếu cơ thể có thể chịu đựng được, người bệnh nên ăn các loại thực phẩm có nhiều calo và chia thành các phần nhỏ. Điều quan trọng là cần chọn đồ uống có bổ sung dinh dưỡng giữa các bữa ăn để tăng cường dưỡng chất.
Bác sĩ có thể chỉ định, tư vấn các loại thuốc như megestrol và dronabinol có thể kích thích cảm giác thèm ăn để hỗ trợ bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể, đồng thời kiểm soát một phần triệu chứng bệnh. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong trường hợp người bệnh bị mất cảm giác thèm ăn.
Thuốc chống viêm không steroid (NSAID), steroid hoặc các loại thuốc chống viêm khác có thể giúp kiểm soát tình trạng suy mòn, hạn chế bệnh diễn tiến nặng hơn.
Tập thể dục nhẹ nhàng cũng là giải pháp hiệu quả giúp hỗ trợ cải thiện triệu chứng suy mòn. Quá trình tập luyện sẽ giúp tăng tuần hoàn máu và góp phần tăng khối lượng cơ. Gợi ý có thể tham khảo là tập yoga, thiền định…
Axit amin chuỗi nhánh có thể giúp hỗ trợ cơ thể tránh tình trạng thay đổi quá trình trao đổi chất hoặc phân hủy protein. Ngoài ra, axit béo Omega-3 cũng giúp tăng năng lượng và cải thiện cảm giác thèm ăn ở bệnh nhân mắc chứng suy mòn.
Sức khỏe tinh thần đóng vai trò rất quan trọng đối với quá trình điều trị chứng suy mòn. Người bệnh nên chia sẻ với người thân, bạn bè để được động viên, hỗ trợ khi cần, tránh lo lắng quá mức dẫn đến trầm cảm.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là bài viết tổng hợp các thông tin liên quan đến hội chứng suy mòn, nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán và điều trị hiệu quả. Hy vọng thông qua những cập nhật trên, người bệnh đã có thêm nhiều thông tin hữu ích để biết về tiên lượng của bệnh lý nghiêm trọng này.
