Hội chứng Ogilvie (tắc ruột giả cấp tính) là gì?

Hội chứng Ogilvie hiếm gặp nhưng có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm nếu không được can thiệp kịp thời. Vậy, đây là hội chứng gì? Làm sao để nhận biết và điều trị?

Hội chứng Ogilvie là gì?

Hội chứng Ogilvie (hay tắc ruột giả cấp tính, tắc nghẽn giả đại tràng cấp tính, viết tắt: ACPO) là một rối loạn mắc phải hiếm gặp, khiến đại tràng bị tắc nghẽn đột ngột nhưng không xuất phát từ yếu tố cơ học như khối u, mô sẹo hay dị vật. Nguyên nhân có thể liên quan đến rối loạn chức năng thần kinh tự chủ tạm thời do chấn thương, phẫu thuật hoặc bệnh lý tiềm ẩn. Tắc nghẽn khiến thức ăn tích tụ bên trong đại tràng và làm thành ruột giãn ra quá mức. Hội chứng ảnh hưởng chủ yếu đến đoạn đầu của đại tràng, gây ra triệu chứng tương tự các dạng tắc ruột giả khác như buồn nôn, nôn mửa, đầy hơi và táo bón. (1)

Triệu chứng lâm sàng

Triệu chứng và mức độ nghiêm trọng của hội chứng Ogilvie thường khác nhau ở mỗi người. Một số biểu hiện thông thường như:

• Đau bụng
• Bụng phình to, chướng bụng
• Đầy hơi
• Buồn nôn và nôn
• Chán ăn
• Táo bón và/hoặc tiêu chảy
• Triệu chứng khác như sốt, đau bụng dữ dội và tăng bạch cầu

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân gây tắc giả đại tràng cấp tính hiện vẫn chưa được xác định rõ ràng. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng hội chứng có liên quan đến sự rối loạn chức năng của hệ thần kinh tự chủ (ANS). Đây là một phần của hệ thần kinh, điều chỉnh các chuyển động không tự nguyện, bao gồm hoạt động của nhu động ruột (quá trình giãn nở và co bóp của các cơ trơn trong hệ tiêu hóa). Bất cứ yếu tố bất thường nào gây căng thẳng lên ANS đều có thể ảnh hưởng đến nhu động ruột và dẫn đến ACPO. (2)

Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc hội chứng Ogilvie có thể gồm:

• Tuổi tác cao
• Mắc các bệnh mạn tính như bệnh thận, bệnh thần kinh, suy hô hấp, rối loạn chuyển hóa, ung thư và mất cân bằng điện giải
• Mắc bệnh lý tim mạch, đặc biệt là nhồi máu cơ tim, suy tim sung huyết
• Các bệnh nhiễm trùng như viêm phổi hoặc nhiễm trùng huyết
• Sau phẫu thuật ổ bụng, thay khớp háng toàn phần, thần kinh, tiết niệu và tim mạch
• Chấn thương
• Đang sử dụng các loại thuốc an thần, thuốc kháng cholinergic, amphetamine, corticosteroid, thuốc giảm đau nhóm opioid và thuốc ức chế miễn dịch

Chẩn đoán và xét nghiệm

Để chẩn đoán hội chứng Ogilvie, trước tiên bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng và tiền sử bệnh lý, đặc biệt lưu ý với những trường hợp sau phẫu thuật hoặc mắc bệnh nền nghiêm trọng. Dựa trên kết quả thăm khám ban đầu, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm chuyên biệt để xác định nguyên nhân, phát hiện nguy cơ biến chứng và loại trừ những bệnh lý khác. Những phương pháp có thể được chỉ định gồm:

• Chụp X-quang đại tràng: kết quả phim chụp phát hiện đại tràng giãn to, đặc biệt ở đoạn từ manh tràng đến góc lách hoặc trực tràng, có thể là dấu hiệu nghi ngờ.
• Chụp cắt lớp vi tính (chụp CT) có cản quang: hỗ trợ phát hiện tình trạng giãn nở đại tràng và các dấu hiệu bất thường khác, từ đó xác định nguyên nhân và loại trừ tắc nghẽn cơ học.
• Thụt rửa đại tràng bằng thuốc cản quang: tiêm gastrografin (dung dịch cản quang hòa tan trong nước) vào đại tràng và tiến hành chụp X-quang huỳnh quang. Phương pháp này hỗ trợ loại trừ nguyên nhân do tắc nghẽn cơ học.
• Phương pháp khác: xét nghiệm công thức máu toàn phần, xét nghiệm vitamin B12 và folate, xét nghiệm sinh hóa, xét nghiệm phân…

Cách xử trí hội chứng Ogilvie

Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho hội chứng tắc nghẽn giả đại tràng cấp tính. Các lựa chọn điều trị chủ yếu tập trung kiểm soát triệu chứng và phòng tránh biến chứng. Tùy theo mức độ giãn nở của đại tràng, tình trạng sức khỏe, triệu chứng và những yếu tố khác, người bệnh có thể được điều trị bằng những phương pháp sau:

1. Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa cho hội chứng Ogilvie có thể bao gồm:

• Điều trị nguyên nhân: Nếu đã xác định nguyên nhân gây ACPO có liên quan đến các bệnh lý tiềm ẩn, người bệnh cần điều trị theo phác đồ thích hợp. Trường hợp liên quan đến thuốc, bác sĩ có thể yêu cầu ngưng, giảm liều hoặc đổi sang loại thuốc khác.
• Liệu pháp hỗ trợ:
  • Truyền dịch qua tĩnh mạch để điều chỉnh tình trạng mất cân bằng điện giải
  • Ngưng ăn uống qua đường miệng để ruột nghỉ ngơi và giảm áp lực lên ruột
  • Đặt ống thông mũi dạ dày để hút hết không khí và dịch thừa ra khỏi dạ dày, tránh làm đại tràng giãn nở thêm
  • Đặt ống thông trực tràng để đưa khí và phân ra ngoài
  • Đi bộ hoặc vận động nhẹ nhàng để kích thích nhu động ruột
• Biện pháp can thiệp tối thiểu: có thể được xem xét nếu đại tràng giãn nở quá mức (hơn 12 cm) hoặc điều trị bảo tồn không hiệu quả sau 72 giờ. Những phương pháp can thiệp gồm:
  • Nội soi đại tràng giảm áp: Mục đích nhằm loại bỏ lượng khí thừa và thụt tháo đại tràng qua ống thông. Quá đó giúp giảm tắc nghẽn đại tràng với trường hợp điều trị bằng thuốc không an toàn hoặc không hiệu quả. Tuy nhiên, thủ thuật này có thể tiềm ẩn rủi ro thủng đại tràng nên cần cân nhắc kỹ càng.
  • Tiêm thuốc Neostigmine: Thuốc được truyền qua đường tĩnh mạch với vai trò như một chất kích hoạt cơ, giúp giảm áp đại tràng, cải thiện nhu động ruột và tăng tốc độ di chuyển thức ăn. Tuy nhiên, đây là loại thuốc mạnh và chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ. Người bệnh cần được theo dõi ở ICU trong quá trình truyền thuốc.

2. Chỉ định phẫu thuật

Phẫu thuật có thể được bác sĩ chỉ định trong trường hợp người bệnh có dấu hiệu thủng đại tràng, thiếu máu cục bộ hoặc không đáp ứng điều trị nội khoa. Người bệnh có thể được cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ đại tràng, một số trường hợp kết hợp mở hậu môn nhân tạo tạm thời hoặc vĩnh viễn.

Phương pháp điều trị hội chứng Ogilvie phụ thuộc vào mức độ tổn thương, nguy cơ biến chứng và sức khỏe của người bệnh

Biến chứng có thể xảy ra

Hội chứng Ogilvie nếu không được can thiệp kịp thời sẽ tiến triển nặng hơn và dẫn đến những biến chứng nguy hiểm, đặc biệt khi đại tràng giãn hơn 12 cm. Những biến chứng có thể xảy ra gồm:

• Thủng đại tràng: xảy ra ở khoảng 1 – 3% số ca mắc bệnh. Lỗ thủng có thể khiến độc tố và vi khuẩn tràn ra khoang bụng, gây viêm phúc mạc.
• Thiếu máu cục bộ: nguồn cung cấp máu có thể bị tắc nghẽn do áp lực thành ruột lớn, dẫn đến viêm đại đại tràng thiếu máu cục bộ. Nếu không điều trị có thể gây hoại tử mô.
• Nhiễm trùng huyết: Nếu không cấp cứu kịp thời, nhiễm trùng có thể lan ra toàn thân, gây sốc nhiễm trùng, suy đa tạng và đe dọa tính mạng của người bệnh.

Cách chăm sóc và phòng ngừa

Những biện pháp phòng tránh hội chứng Ogilvie gồm:

• Sau phẫu thuật, đặc biệt là phẫu thuật ổ bụng hoặc thay khớp, người bệnh cần được theo dõi các chỉ số sinh tồn và điện giải, điều chỉnh khi có dấu hiệu bất thường. Đồng thời, tránh nằm bất động quá lâu, vận động nhẹ nhàng trở lại càng sớm càng tốt.
• Không tự ý dùng thuốc khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ, tuân thủ hướng dẫn về thời gian và liều lượng trong quá trình sử dụng.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, uống đủ nước.
• Tránh tiêu thụ những loại thực phẩm khó tiêu như đồ ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn, rượu bia, nước ngọt.
• Những người thuộc nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, mắc nhiều bệnh mạn tính hoặc sau phẫu thuật nên chủ động theo dõi sức khỏe, thăm khám định kỳ hoặc khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường.

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Hội chứng Ogilvie được điều trị chủ yếu bằng các phương pháp nội khoa. Một số trường hợp nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu biến chứng có thể được can thiệp bằng phẫu thuật. Để phòng tránh hội chứng ACPO, người bệnh nên thăm khám ngay khi nhận thấy những triệu chứng như đau bụng, chướng bụng, đầy hơi và buồn nôn, đặc biệt với người cao tuổi, mắc nhiều bệnh nền hoặc sau phẫu thuật.