Hội chứng gan phổi: Cách phát hiện​ thế nào?

Hội chứng gan phổi là một biến chứng mạch phổi hiếm gặp nhưng nghiêm trọng ở người bệnh gan mạn tính. Việc phát hiện sớm giúp cải thiện tiên lượng và mở ra cơ hội điều trị hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh ghép gan.

Hội chứng gan phổi là gì?

Hội chứng gan phổi (Hepatopulmonary syndrome – HPS) là tình trạng giãn mạch trong phổi gây rối loạn trao đổi khí, thường xảy ra ở người mắc bệnh gan mạn tính hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa, có hoặc không kèm xơ gan. Đặc trưng bởi các tình trạng như:

• Giãn bất thường các mao mạch phổi
• Rối loạn phân bố thông khí – tưới máu (V/Q mismatch)
• Shunt trong phổi làm giảm oxy máu động mạch

Các tình trạng này khiến oxy không được khuếch tán vào máu, dẫn đến thiếu oxy mạn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tim, não và các cơ quan quan trọng khác.

Triệu chứng lâm sàng

Thông thường, hội chứng gan phổi không có biểu hiệu rõ rệt, một số triệu chứng có thể bao gồm: (1)

• Khó thở, biểu hiện rõ rệt khi người bệnh đứng hoặc ngồi (platypnea) và giảm khi nằm (orthodeoxia).
• Giảm oxy máu với triệu chứng điển hình như mệt, chóng mặt hay giảm khả năng gắng sức.
• Tím môi, đầu chi, nhất là khi bệnh tiến triển.
• Ngón tay dùi trống trong các trường hợp mạn tính.
• Có thể kèm biểu hiện của bệnh gan nền: vàng da, cổ trướng, sao mạch…

Lưu ý: biểu hiện khó thở không tương xứng với tổn thương phổi trên X-quang thường là gợi ý quan trọng.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Hội chứng ở gan phổi thường gặp ở người bị xơ gan do rượu, viêm gan virus mạn tính (HBV, HCV), gan nhiễm mỡ tiến triển (MASLD/MASH), bệnh gan ứ mật mạn, bệnh gan tự miễn, cụ thể: (2)

1. Xơ gan do rượu

Đây là nguyên nhân phổ biến và cũng là bệnh lý về gan liên quan đến cồn nguy hiểm nhất, hình thành do gan bị tổn thương mạn tính khi người bệnh uống rượu trong thời gian dài.

2. Viêm gan virus (B, C) mạn tính

Hội chứng này cũng có thể là biến chứng của bệnh viêm gan virus mạn tính. Viêm gan virus mạn gây tổn thương gan và rối loạn tuần hoàn máu, lâu dần hình thành hội chứng ở gan phổi.

3. Các bệnh lý gan mạn khác

Bên cạnh xơ gan, viêm gan, các bệnh về gan mạn tính khác như gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hoá, ứ mật, bệnh gan tự miễn… cũng làm tổn thương cấu trúc mạch máu phổi, tăng nguy cơ gây ra hội chứng nguy hiểm này.

Cơ chế bệnh sinh liên quan đến:

• Tăng sản xuất nitric oxide (NO) trong tuần hoàn phổi
• Giãn mao mạch phổi lan tỏa
• Rối loạn điều hòa mạch máu do gan suy chức năng

Các xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán

Theo bác sĩ chuyên khoa, việc chẩn đoán hội chứng gan phổi cần thực hiện dựa trên 3 tiêu chuẩn bắt buộc sau:

1. Có bệnh gan mạn tính hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa

2. Rối loạn oxy hóa máu:

• PaO₂ < 80 mmHg
• Chênh áp phế nang – động mạch (A–a gradient) ≥ 15 mmHg (≥ 20 mmHg ở người trên 65 tuổi)

3. Bằng chứng giãn mạch trong phổi

• Siêu âm tim có bơm bóng khí (bubble study) – phương tiện sàng lọc quan trọng nhất
• Khí máu động mạch
• Đo SpO₂ (giá trị định hướng)

Phân độ mức độ hội chứng gan phổi

Hội chứng gan phổi có nguy hiểm không?

Câu trả lời là: Có! Đây là biến chứng nặng, tăng nguy cơ tử vong, đặc biệt khi PaO₂ < 60 mmHg. Người bệnh có nguy cơ suy hô hấp, tổn thương đa cơ quan và giảm chất lượng sống rõ rệt nếu không được theo dõi và xử lý kịp thời.

Phương pháp điều trị

Để cải thiện triệu chứng, phục hồi sức khỏe gan phổi, bác sĩ thường chỉ định các phương pháp điều trị như:

1. Liệu pháp oxy hỗ trợ (O₂ therapy)

Là phương pháp điều trị chính cho người mắc hội chứng ở gan phổi, thường được chỉ định cho mức độ bệnh từ nặng đến rất nặng. Liệu pháp này được sử dụng để hỗ trợ tăng nồng độ oxy trong máu cho người có nồng độ oxy trong máu quá thấp, giúp kiểm soát triệu chứng của hội chứng ở gan phổi.

2. Ghép gan

Ghép gan được xem là phương pháp chữa khỏi duy nhất cho hội chứng của gan phổi. Ghép gan thành công sẽ giúp loại bỏ các triệu chứng tiềm ẩn của hội chứng cũng như chữa khỏi bệnh gan. Tuy nhiên, phương pháp này rất khó thực hiện, yêu cầu hội tụ đủ điều kiện phẫu thuật. Người bệnh cũng cần đợi người hiến tạng phù hợp với mình.

Cách chăm sóc người bệnh tại nhà

Dưới đây là một số cách chăm sóc người mắc hội chứng ở gan phổi thường được khuyến nghị:

• Theo dõi oxy và hô hấp: Để đảm bảo an toàn, người bệnh cần được theo dõi chỉ số oxy và hô hấp thường xuyên, người nhà cần thông báo với bác sĩ nếu chỉ số này ở ngưỡng bất thường.
• Chế độ ăn và sinh hoạt hợp lý, góp phần hỗ trợ kiểm soát hội chứng của gan phổi. Vì vậy, người bệnh cần lưu ý:
  • Dinh dưỡng: Xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp, ưu tiên protein tốt, rau củ, các loại hạt, dầu oliu…
  • Lối sống: Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya, tránh rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích.
  • Cân nặng: Duy trì cân nặng khỏe mạnh dựa trên chỉ số BMI (chỉ số khối cơ thể).
  • Cảm xúc: Duy trì tâm trạng tích cực, thoải mái, tránh các yếu tố gây stress.
• Phối hợp chăm sóc với bác sĩ chuyên khoa: Điều quan trọng là người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, hướng dẫn chăm sóc sức khỏe từ bác sĩ chuyên khoa. Ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần thông báo ngay với bác sĩ để được xử lý, tránh rủi ro, biến chứng nguy hiểm.

Trên đây là thông tin liên quan đến hội chứng gan phổi, như đã đề cập, đây là bệnh lý nguy hiểm. Vì vậy, người dân không nên chủ quan khi phát hiện hoặc nghi ngờ bản thân/người nhà mắc phải bệnh lý này. Thay vào đó, hãy thăm khám tại các bệnh viện uy tín để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, nhanh chóng nếu mắc phải hội chứng này.