Bệnh hắc lào: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và phòng tránh

Hắc lào là bệnh da liễu do vi nấm gây ra, phát ban theo dạng hình vòng cung kèm theo ngứa. Vậy nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và phòng tránh bệnh hắc lào là gì? Bác sĩ nội trú chuyên khoa I Lý Thiên Phúc, chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ giải thích chi tiết qua bài viết dưới đây.

Hắc lào là bệnh gì?

Hắc lào (lác đồng tiền hoặc nhiễm nấm da) là bệnh do nấm hắc lào gây ra, không phải do nhiễm giun hoặc sán như nhiều người thường lầm tưởng. Đây là loại bệnh viêm da do nấm sợi thuộc các chi trychophyton, microsporum và epidermophyton gây ra. Bệnh có nhiều tên gọi khác nhau tùy thuộc vào vùng bị nhiễm nấm, bệnh xuất trên cơ thể thường được gọi là nấm thân mình, nếu trên da đầu chúng được gọi là nấm da đầu.

Có hơn 40 loại vi nấm khác nhau gây ra bệnh hắc lào. Hắc lào khá phổ biến do con người có thể bị lây nhiễm nấm từ nhiều nguồn khác nhau, như từ môi trường (đất), từ động vật hay lây từ người sang người. Đặc biệt, môi trường ẩm ướt và có sự tiếp xúc của nhiều người như phòng gym, phòng thay đồ, nhà tắm công cộng là những nơi có điều kiện thuận lợi cho vi nấm phát triển và lây nhiễm. (1)

Nguyên nhân bị hắc lào

Hắc lào phát triển khi nấm sợi xâm nhập vào các lớp tế bào sừng hay còn gọi là các lớp tế bào chết trên da. Vậy vì sao bị hắc lào? Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến gây ra:

• Nhiễm nấm sợi: hơn 40 loài nấm khác nhau có thể gây bệnh hắc lào, trong đó phổ biến nhất là các loài thuộc ba chi Trichophyton, Microsporum và Epidermophyton. Những loài nấm này thường tồn tại trên da, tóc, móng, đồ vật và môi trường ẩm ướt.
• Khí hậu và vệ sinh môi trường: bệnh phổ biến ở các vùng nhiệt đới và khí hậu nóng ẩm, nơi nấm phát triển mạnh. Tiếp xúc với đất ô nhiễm, đi chân trần hoặc sống trong môi trường ẩm thấp làm tăng nguy cơ mắc bệnh. (2)
• Tiếp xúc với nguồn lây nhiễm: vi nấm có thể lây nhiễm từ người sang người, động vật sang người, đất sang người hoặc qua bề mặt vật dụng bị nhiễm nấm. Do đó, nếu bạn tiếp xúc phải hoặc dùng chung đồ vật nhiễm nấm, khả năng mắc bệnh là khá cao.
• Vệ sinh cá nhân kém: mồ hôi tích tụ và quần áo ẩm ướt tạo điều kiện cho nấm phát triển.
• Hệ miễn dịch suy yếu: những người có hệ miễn dịch yếu (béo phì, tiểu đường, HIV/AIDS) hoặc đang mang thai dễ bị nhiễm bệnh hơn.

Dấu hiệu hắc lào trên cơ thể

Triệu chứng hắc lào biểu hiện đặc trưng qua hai giai đoạn:

1. Biểu hiện ban đầu

Ban đầu, biểu hiện của bệnh hắc lào thường không quá rõ rệt, tùy vào cơ địa mỗi người, có thể mất 1-3 tuần để các dấu hiệu xuất hiện rõ ràng hơn. Thế nhưng, trong giai đoạn đầu đa số là xuất hiện vùng đỏ da, bong vảy và ngứa ngáy, khó chịu.

2. Triệu chứng tiến triển

Triệu chứng của bệnh sẽ trở nên rõ rệt hơn theo thời gian, những mảng đỏ da dần dần lan rộng ra tạo thành hình nhẫn hoặc hình tròn, rìa ngoài thương tổn có bờ nhô cao, tróc vảy và gây ngứa dữ dội. Nếu không được điều trị, thương tổn có thể tiếp tục tiến triển tạo lập các mụn mủ trên bề mặt hoặc lan rộng hơn sang các vùng da khác.

Bệnh hắc lào tùy thuộc vào vị trí xuất hiện thương tổn sẽ có những triệu chứng khác nhau, nếu xuất hiện ở vùng da đầu, bệnh có thể gây rụng tóc. Nếu vi nấm gây bệnh ở móng tay, móng sẽ bị đổi màu, giòn và dễ gãy còn ở vùng bẹn, bạn có thể bị đau rát, khó chịu. (1)

3. Vị trí thường gặp của hắc lào

Thương tổn bệnh hắc lào có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu, bao gồm:

• Chân: Bệnh hắc lào ở chân có thể gây ra tình trạng ngứa, nóng rát giữa các ngón chân và lòng bàn chân, vùng da thương tổn có thể tróc vảy, nổi mụn nước, mụn mủ, phồng rộp gây ra mùi hôi khó chịu.
• Bẹn: Vùng da tổn thương có viền đỏ rõ rệt, có thể lan xuống đùi, mông hoặc vùng sinh dục. Hắc lào ở bẹn thường gây ngứa ngáy khó chịu, đặc biệt tăng lên khi đổ mồ hôi do vận động hoặc thời tiết nóng ẩm.
• Da đầu: Nhiễm nấm vùng da đầu gây tróc vảy, đỏ, ngứa. Tóc ở vùng bị bệnh có thể gãy sát da đầu, tạo nên các mảng mất tóc rải rác. Nếu không được điều trị kịp thời, các thương tổn có thể viêm nhiễm nghiêm trọng, tạo thành mụn, gây sưng đau nhiều và có thể để lại sẹo trên da đầu.
• Tay: Tổn thương đỏ da tróc vảy dạng hình đồng tiền ở tay gây khô, nứt nẻ và ngứa ngáy.
• Mặt: Nấm xuất hiện ở cổ, cằm và má (đặc biệt là khu vực mọc râu) tạo thành mảng da đỏ, đóng vảy, có thể tạo thành các nốt mụn mủ tại vị trí nang lông gây khó chịu và mất thẩm mỹ.
• Móng: Nấm xuất hiện ở móng chân hoặc móng tay khiến móng trở nên dày, đổi màu và dễ biến dạng, dễ gãy. (3)

Biến chứng của bệnh hắc lào

Hắc lào tuy thường không nguy hiểm nhưng vẫn có thể để lại những biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Các biến chứng mà bệnh có thể gây ra có thể kể đến:

• Nấm da đầu: bệnh hắc lào ở da dầu có thể diễn tiến thành tình trạng viêm nặng nề, tạo nên những vùng sưng đỏ mưng mủ, các ổ áp xe chảy mủ trên da đầu, nếu không điều trị kịp thời sẽ dẫn đến rụng tóc vĩnh viễn và để lại sẹo. Những triệu chứng toàn thân đi kèm như hạch vùng sưng to, sốt, mệt mỏi, ngứa hay đau nhức, khó chịu.
• Tăng sắc tố: sau khi các thương tổn hắc lào khỏi hoàn toàn thường sẽ để lại các vết thâm trên da, đây là biểu hiện của sự tăng sắc tố sau tổn thương viêm da và thường tồn tại nhiều tháng.
• Biến dạng móng: bệnh hắc lào ở móng nếu làm tổn thương mầm sinh móng có thể khiến móng biến dạng.
• Nhiễm trùng: nếu da nứt nẻ trong quá trình bị hắc lào mà không được điều trị kịp thời và đúng cách có thể khiến vi khuẩn xâm nhập, gây nhiễm trùng thứ phát. Nhiễm trùng nấm hiếm khi lan rộng gây nghiêm trọng, nhưng những người có hệ miễn dịch yếu hoặc đang mắc bệnh tiểu đường, béo phì, HIV/AIDS dễ bị nặng hơn.
• U hạt (majocchi granuloma): đây là thương tổn nhiễm nấm sâu tại vị trí nang lông hay ở lớp hạ bì và gây ra phản ứng viêm dạng hạt. Tuy đây là tình trạng hiếm gặp nhưng có thể xuất hiện ở những người có thương tổn da hoặc suy giảm miễn dịch gây nên những sẩn, mụn mủ hoặc các nốt đỏ quanh các nang lông. Trường hợp nặng có thể hình thành các u hạt viêm lớn hoặc áp-xe.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn cần đến gặp bác sĩ khi xuất hiện những thương tổn da nghi ngờ bởi vì bệnh hắc lào có biểu hiện đa dạng và có thể gặp ở bất kỳ bộ phận nào trên cơ thể. Chính vì vậy khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường trên cơ thể bạn nên đến thăm khám với bác sĩ chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám toàn diện và đưa ra chẩn đoán chính xác cùng phác đồ điều trị phù hợp.

Phương pháp chẩn đoán bệnh hắc lào

Để xác định chẩn đoán sau khi đã thực hiện thăm khám lâm sàng thương tổn da nghi ngờ bệnh hắc lào, bác sĩ có thể sử dụng các xét nghiệm sau:

• Kiểm tra dưới đèn cực tím: đèn cực tím hay còn gọi là đèn Wood dùng để chẩn đoán tình trạng da được nhà vật lý Robert Wood phát triển. Để kiểm tra tình trạng da, bác sĩ sẽ tắt hết đèn chiếu sáng sau đó sử dụng ánh sáng cực tím soi vào, nếu ánh sáng đổi màu chứng tỏ vùng da đã bị nhiễm nấm. Tuy nhiên vài chủng nấm sẽ không làm đổi màu ánh sáng đèn Wood.
• Vi nấm soi tươi: bác sĩ cạo nhẹ vùng da thương tổn để thu thập mẫu, vảy da. Mẫu bệnh phẩm được soi dưới kính hiển vi và nhỏ dung dịch kali hydroxit (KOH) lên. Lúc này, KOH sẽ phá vỡ tế bào da thông thường, các thành phần nấm sẽ hiện ra dễ dàng giúp quá trình kiểm tra chẩn đoán mang tính chính xác cao.
• Nuôi cấy nấm: nếu cần xác định loại nấm gây bệnh chính xác, bác sĩ sẽ cho thực hiện nuôi cấy nấm trên mẫu da thương tổn ở môi trường thích hợp.
• Sinh thiết da: hiếm khi cần thiết nhưng có thể được chỉ định trong các trường hợp không điển hình hoặc khi nghi ngờ bệnh khác.

Có thể bạn quan tâm: Ghẻ lở hắc lào là gì? Bảng phân biệt chi tiết, dễ hiểu

Cách điều trị hắc lào hiệu quả 

Hắc lào có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và áp dụng đúng phương pháp. Việc điều trị bệnh phụ thuộc vào vị trí tổn thương, mức độ nghiêm trọng, cơ địa từng người. Dưới đây là các cách điều trị hắc lào phổ biến và hiệu quả nhất.

1. Điều trị hắc lào bằng thuốc

1.1. Hắc lào ở tay và chân

Trong các trường hợp nhẹ, bác sĩ thường khuyến nghị sử dụng thuốc bôi kháng nấm không kê đơn (OTC) như clotrimazole (lotrimin, mycelex) hoặc miconazole (monistat-derm, desenex). Các thuốc này có tác dụng tiêu diệt nấm và giảm các triệu chứng ngứa, đỏ, hoặc bong tróc da.

Tuy nhiên, người bệnh cần kiên trì bôi thuốc trong 2-4 tuần để đảm bảo tiêu diệt hoàn toàn vi nấm, giảm thiểu khả năng tái phát. Lưu ý quan trọng là cần điều trị đồng thời tất cả các vùng bị nấm, ngay cả khi triệu chứng ở các khu vực không rõ ràng, bởi vì nấm rất dễ lây lan sang các vùng da khác.

1.2. Hắc lào ở da đầu

Da đầu là vị trí khó điều trị hơn so với các vùng khác trên cơ thể vì nấm có thể ăn sâu vào nang tóc. Các trường hợp này thường cần sử dụng thuốc kháng nấm dạng uống như fluconazole, itraconazole, griseofulvin, hoặc terbinafine. Thời gian điều trị bằng thuốc uống kéo dài từ 1–3 tháng, tùy thuộc vào đáp ứng của bệnh nhân.

Ngoài ra, bác sĩ có thể kê thêm dầu gội chống nấm chứa các hoạt chất như ketoconazole hoặc selenium sulfide để hỗ trợ làm sạch da đầu, ngăn ngừa lây lan nấm sang người khác. Gia đình và người thân sống cùng cũng nên dùng dầu gội này để phòng bệnh.

1.3. Hắc lào trong giai đoạn mang thai

Mặc dù hắc lào không gây nguy hiểm trực tiếp cho thai nhi, nhưng việc điều trị ở phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần đặc biệt thận trọng. Một số thuốc kháng nấm dạng uống có nguy cơ gây dị tật bẩm sinh hoặc ảnh hưởng xấu đến thai kỳ nếu sử dụng sai cách. Do đó, phụ nữ trong nhóm đối tượng này nên đến bác sĩ chuyên khoa để được chỉ định phác đồ điều trị phù hợp và an toàn.

2. Điều trị hắc lào tại nhà

Các biện pháp tại nhà như sử dụng mật ong, dầu dừa, hoặc lô hội chỉ có tác dụng làm dịu triệu chứng ngứa và viêm, giúp người bệnh cảm thấy thoải mái hơn. Tuy nhiên, các phương pháp này không có khả năng tiêu diệt nấm gây bệnh nên không thể điều trị dứt điểm hắc lào. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý áp dụng các phương pháp dân gian này mà cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện để tránh tình trạng tổn thương da nặng hơn.

3. Lưu ý khi điều trị

Không sử dụng kem corticosteroid: mặc dù corticosteroid có tác dụng giảm nhanh triệu chứng đỏ, ngứa, nhưng nó không thể tiêu diệt vi nấm. Hơn nữa, việc sử dụng sai cách còn có thể làm tổn thương lan rộng hơn và gây khó khăn trong điều trị.

Vệ sinh cá nhân và đồ dùng hàng ngày: đồ dùng cá nhân như quần áo, khăn tắm, chăn ga gối nên được giặt sạch bằng nước nóng và xà phòng. Nếu người bệnh bị nấm chân, giày dép cần được khử trùng bằng tia cực tím hoặc tủ ozone, vứt bỏ nếu không thể vệ sinh.

Cách phòng tránh bệnh hắc lào

Hắc lào là bệnh dễ lây lan, nhưng bạn có thể giảm nguy cơ mắc bệnh bằng việc thực hiện các cách phòng bệnh hắc lào sau:

• Giữ gìn vệ sinh cá nhân bằng cách tắm rửa hàng ngày, đặc biệt sau khi tập thể thao hoặc lao động nặng nhọc.
• Rửa tay thường xuyên, nhất là sau khi tiếp xúc với động vật hoặc đất cát.
• Tránh dùng chung đồ cá nhân như quần áo, khăn tắm, lược chải đầu, và giày dép.
• Nếu nuôi thú cưng, hãy đưa chúng đi khám thú y định kỳ để phát hiện và điều trị sớm nếu chúng bị nhiễm nấm.

Ngoài ra, những nơi công cộng như phòng tập, hồ bơi, hoặc phòng thay đồ cần được đảm bảo vệ sinh sạch sẽ. Nếu tham gia các môn thể thao đối kháng, hãy tắm ngay sau khi thi đấu và giặt sạch đồng phục để loại bỏ vi nấm bám trên da hoặc quần áo. (4)

Câu hỏi liên quan

1. Hắc lào có nguy hiểm không?

Bệnh hắc lào thường không nguy hiểm và có thể khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Tuy nhiên, nếu không tuân theo hướng dẫn của bác sĩ sẽ có thể gây ra các biến chứng như nhiễm trùng lan rộng, lở loét da, để lại sẹo vĩnh viễn.

2. Hắc lào có phải bệnh mạn tính không?

Đây không phải là bệnh mạn tính, chỉ là bệnh ngoài da do nấm gây ra và có thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, không chữa trị kịp thời và triệt để, bệnh có thể tái phát nhiều lần tạo cảm giác như bệnh mạn tính. Do đó, bạn nên chăm sóc da đúng cách để tránh tình trạng này.

Tìm hiểu thêm chi tiết: Hắc lào mãn tính có chữa được không? 3 cách điều trị hiệu quả

3. Hắc lào có gây vô sinh không?

Hắc lào là bệnh ngoài da, vì vậy không gây vô sinh. Tuy nhiên, bệnh có thể gây ra những triệu chứng khó chịu như ngứa ngáy triền miên, tổn thương da, nhiễm trùng, thậm chí ảnh hưởng đến giấc ngủ và khiến cơ thể suy nhược. Mặc dù không gây vô sinh, nhưng việc điều trị sớm là cần thiết để ngăn ngừa các biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4. Hắc lào có lây không?

Hắc lào hay lác đồng tiền rất dễ lây lan và có thể lây sang người theo bốn cách:

• Lác đồng tiền lây truyền từ người: bệnh thường lây qua các tiếp xúc trực tiếp da kề da với người nhiễm bệnh.
• Lác đồng tiền lây truyền từ động vật: chạm vào động vật nhiễm bệnh hoặc các đồ vật mà chúng tiếp xúc cũng có thể làm bạn bị lây. Mèo và chó là nguồn lây phổ biến, nhưng các loài vật khác như gia súc cũng có khả năng phát tán nấm. Nấm từ môi trường bám vào lông động vật và dễ dàng truyền đến những nơi chúng chạm vào.
• Lác đồng tiền lây truyền từ đồ vật: những bề mặt hoặc đồ vật như điện thoại, sàn nhà phòng tắm công cộng có chứa nấm cũng có thể trở thành nguồn lây nếu bạn tiếp xúc. Các loại nấm này đặc biệt phát triển tốt ở những nơi ẩm ướt.
• Lác đồng tiền lây truyền từ đất: tiếp xúc trực tiếp với đất chứa nấm, đây cũng là nguyên nhân gây bệnh cho người lẫn động vật.

5. Khả năng tái phát của hắc lào là bao nhiêu?

Khả năng tái phát của bệnh hắc lào là hoàn toàn cao nếu không được điều trị đúng cách và dứt điểm. Để đảm bảo khỏi bệnh hoàn toàn, bạn cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị mà bác sĩ đưa ra. Tự ý sử dụng thuốc không kê đơn hoặc ngừng điều trị sớm có thể khiến nấm vẫn tồn tại dẫn đến tái phát. Vì vậy, ngay cả khi các triệu chứng đã giảm hãy tiếp tục điều trị cho đến khi bệnh được kiểm soát hoàn toàn. Điều trị đúng cách không chỉ giúp khỏi bệnh mà còn giảm nguy cơ tái phát hiệu quả.

6. Bệnh viện Tâm Anh có điều trị hắc lào không?

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh có điều trị hắc lào, sở hữu cơ sở y tế hiện đại, bác sĩ chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da giàu kinh nghiệm, “mát tay” trong việc điều trị các bệnh về da. Khi đến với Tâm Anh, khách hàng được kiểm tra, tư vấn, giải thích tận tâm về tình trạng bệnh, sau đó bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị thích hợp giúp bạn yên tâm. Nếu bạn nghi ngờ mình mắc bệnh hoặc có các triệu chứng đã kể trên, hãy đến gặp bác sĩ sớm để được chẩn đoán, điều trị kịp thời, giúp ngăn ngừa bệnh tái phát và giảm nguy cơ biến chứng.

Hắc lào có thể gây khó chịu và ảnh hưởng đến thẩm mỹ nhưng hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu phát hiện và điều trị đúng cách. Để bảo vệ sức khỏe làn da, bạn nên giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ và tránh các nguồn lây nhiễm. Nếu gặp phải bất kỳ dấu hiệu nào của bệnh, hãy đến gặp bác sĩ sớm để được tư vấn và hướng dẫn điều trị.