Dị ứng thức ăn là phản ứng “nhầm lẫn” của hệ miễn dịch với thực phẩm, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe về da, hệ tiêu hóa,… trong đó nghiêm trọng nhất là phản vệ. Dị ứng có thể xuất hiện ở bất cứ ai; thông thường khó điều trị dứt điểm nhưng có thể kiểm soát được bởi các phương pháp tác động tới hệ miễn dịch.
Dị ứng thức ăn là phản ứng của hệ miễn dịch sau khi tiếp xúc với một loại thực phẩm hoặc một chất trong thực phẩm và kích hoạt phản ứng bảo vệ. Lúc này hệ thống miễn dịch xác định đó là mối nguy hiểm nên kích hoạt phản ứng dị ứng để bảo vệ cơ thể. Ngay cả khi chỉ xuất hiện 1 lượng nhỏ thực phẩm gây dị ứng cũng có khả năng gây ra phản ứng. (1)
Có khoảng 8% trẻ em dưới 5 tuổi và 4% người trưởng thành trên toàn cầu bị dị ứng thức ăn.
Các yếu tố nguy cơ:
Có khá nhiều thực phẩm có thể gây dị ứng, mỗi người có thể bị dị ứng một hoặc nhiều thức ăn. Trong đó một số thực phẩm có tỷ lệ gây dị ứng cao: (2)
Dị ứng thường xảy ra ngay sau khi uống sữa với các triệu chứng từ nhẹ đến nặng, bao gồm thở khò khè, nôn mửa, nổi mề đay cùng các vấn đề tiêu hóa. Dị ứng sữa cũng có nguy cơ gây phản vệ nguy hiểm.
Trứng là một trong những loại thực phẩm gây dị ứng phổ biến phổ biến ở trẻ em. Các triệu chứng dị ứng thường xuất hiện sau vài phút đến vài giờ sau khi ăn trứng hoặc thực phẩm có chứa trứng.
Các phản ứng dị ứng đậu phộng gây ra thường bao gồm phản ứng trên da (ngứa, phát ban,…) cùng các vấn đề tiêu hóa (tiêu chảy, đau bụng, nôn ói ,..)
Dị ứng hải sản là dị ứng khá phức tạp; xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể phản ứng với protein của một số loài hải sản như tôm, cua, ghẹ, mực, bạch tuộc, hàu, sò điệp…
Dị ứng đậu nành là khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với protein đậu nành. Các triệu chứng bao gồm các vấn đề về dạ dày, ho và ngứa.
Dị ứng lúa mì gây ra nhiều triệu chứng khác nhau, bao gồm phát ban, đau bụng, khó tiêu, tiêu chảy và trong trường hợp nghiêm trọng là phản vệ.
Quả hạch Brazil, hạt điều, hạt dẻ cười, hạt phỉ, hạt macadamia, hạt hồ trăn, quả óc chó, hạnh nhân, hạt điều,… là các loại hạt có nguy cơ gây dị ứng cao. Các triệu chứng dị ứng hạt thường gặp là đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, ngứa cổ hoặc khó thở.
Có 2 cơ chế gây ra dị ứng thực phẩm:
Các triệu chứng dị ứng có thể khác nhau ở mỗi người. Ở một số người có phản ứng dị ứng thực phẩm ở mức độ nhẹ, chỉ gây khó chịu nhưng không nghiêm trọng. Đối với một số người khác thì lại gặp phải các triệu chứng nặng nề và nguy hiểm hơn. Ngoài ra, không phải lúc nào bạn cũng có các dấu hiệu dị ứng giống nhau mặc dù cùng gặp phải thức ăn gây phản ứng.
Các dấu hiệu dị ứng thường xuất hiện trong vòng vài phút đến khoảng 2 tiếng đồng hồ sau khi thực phẩm gây dị ứng. Trong một vài trường hợp hiếm gặp thì có thể xuất hiện sau vài giờ.
Các triệu chứng dị ứng thực phẩm phổ biến nhất bao gồm:
Phản vệ là triệu chứng nghiêm trọng của dị ứng đồ ăn nói riêng và dị ứng nói chung; có nguy cơ đe dọa đến tính mạng.
Các triệu chứng điển hình khi bị phản vệ bao gồm: co thắt đường thở, huyết áp giảm nhanh, người dị ứng bị sốc, nhịp tim rối loạn, mạch đập nhanh,… Cấp cứu khẩn cấp là điều cần làm ngay khi bị phản vệ.
Đầu tiên, bác sĩ Tâm Anh sẽ đưa ra các câu hỏi chi tiết về tiền sử bệnh lý và các triệu chứng của bạn. Sau khi thăm khám lâm sàng, bạn cần thực hiện một số xét nghiệm chẩn đoán dị ứng thực phẩm, thường là:
Sau thăm khám, người bệnh thường sẽ được kê đơn thuốc giúp kiểm soát các triệu chứng hoặc sử dụng trong trường hợp khẩn cấp.
Đối với phản ứng dị ứng nhẹ, thuốc kháng histamin theo toa hoặc thuốc không cần kê đơn có thể giúp giảm triệu chứng. Những loại thuốc chống dị ứng đồ ăn này có thể được dùng sau khi tiếp xúc với thực phẩm gây dị ứng để giúp giảm ngứa hoặc nổi mề đay.
Đối với phản ứng dị ứng thức ăn nghiêm trọng, bạn có thể cần tiêm khẩn cấp epinephrine và đến phòng cấp cứu.
Ngoài ra còn có các phương pháp điều trị bổ sung đã và đang được nghiên cứu là liệu pháp miễn dịch đường uống và liệu pháp miễn dịch dưới lưỡi. Với các phương pháp điều trị này, bạn sẽ tiếp xúc với liều lượng nhỏ chất gây dị ứng thực phẩm. Liều lượng thực phẩm gây dị ứng sẽ được tăng dần; dựa theo phản ứng xảy ra sẽ có phác đồ điều trị thích hợp.
>>>Xem chi tiết tại đây: 9 cách trị dị ứng thức ăn tại nhà đơn giản, hiệu quả và an toàn
Một khi đã biết bản thân bị dị ứng thực phẩm, cách phòng ngừa hiệu quả chính là biết và hạn chế thấp nhất khả năng tiếp xúc với các thực phẩm gây dị ứng. Ngoài ra còn một số việc bạn có thể thực hiện:
Đối với trẻ nhỏ – nhất là ở những trẻ có nguy cơ cao dị ứng, ba mẹ có thể giúp con phòng ngừa bằng các cách như:
Dị ứng thực phẩm ngoài việc gây ra sự khó chịu, bất tiện thì còn đi kèm nguy cơ gây phản vệ.
Cho đến nay vẫn chưa có phương pháp điều trị dứt điểm tình trạng dị ứng đồ ăn. Tuy nhiên đã có các loại thuốc trị dị ứng thực phẩm và những liệu pháp sinh học có khả năng giảm triệu chứng rất nhiều, giúp người bệnh thoải mái hơn, thậm chí là có thể tiêu thụ được các thực phẩm gây dị ứng ở mức độ nhất định.
Dị ứng thức ăn có thể tự khỏi trong một vài trong chiếm phần nhiều là hết dị ứng với sữa và trứng khi trẻ lên 6 tuổi. Với những thực phẩm khác như đậu phộng, các loại hạt, hải sản hay cá thì tỷ lệ tự hết thấp hơn (dưới 20%).
Dị ứng thực phẩm có nguy cơ di truyền, dị ứng Dị ứng có mối liên quan đến gia đình có thể di truyền thông qua gene của ba mẹ đến con cái.
Nhiều người hay nhầm lẫn giữa dị ứng thực phẩm và bất dung nạp thức ăn. Mặc dù 2 tình trạng này có một số triệu chứng tương tự nhau như phát ban, đau bụng, nôn ói,… nhưng về tính chất thì khác nhau. Dị ứng thức ăn thường liên quan đến kháng thể IgE; còn không dung nạp thực phẩm thường liên quan đến kháng thể IgG.
Nếu xảy ra dị ứng, rất nhanh cơ thể sẽ sản sinh ra kháng thể IgE gây ra phản ứng nghiêm trọng. Còn các phản ứng bất dung nạp thường diễn biến chậm hơn, trong nhiều giờ hoặc vài ngày trong lúc cơ thể đưa ra kháng thể IgG.
Ngoài bất dung nạp thức ăn, tình trạng dị ứng còn có thể bị nhầm lẫn với một số vấn đề như ngộ độc thực phẩm, nhạy cảm với các chất phụ gia thực phẩm, bệnh Celiac hoặc ngộ độc histamin.
Bất kỳ tình trạng dị ứng thực phẩm nào cũng nên ít nhất một lần thăm khám với bác sĩ, đặc biệt là bác sĩ liên quan đến miễn dịch lâm sàng nhằm kiểm tra, chẩn đoán và xác định chính xác mức độ dị ứng. Nhờ đó, bạn sẽ nắm bắt rõ hơn vấn đề sức khỏe của mình hoặc người thân, từ đó có sự điều chỉnh phù hợp trong chế độ ăn uống cũng như có hướng điều trị dị ứng hiệu quả.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nếu biết bản thân bị dị ứng thực phẩm, bạn cần cẩn trọng hơn trong việc ăn uống. Tình trạng dị ứng thức ăn có thể kiểm soát được. Bạn nên ít nhất một lần thăm khám tại các cơ sở có chuyên khoa miễn dịch lâm sàng để được kiểm tra, chẩn đoán và có phác đồ điều trị cá nhân hóa phù hợp.
