Tổn thương gan là tình trạng nguy hiểm, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể. Hiểu rõ nguyên nhân và các dấu hiệu gan bị tổn thương giúp phòng ngừa, nhận biết để xử lý kịp thời và duy trì tốt các chức năng của gan.
Tổn thương gan là tình trạng các tế bào gan bị hư hại, viêm, hoại tử hoặc xơ hóa khiến cơ quan này suy giảm khả năng thực hiện các chức năng quan trọng như chuyển hóa, giải độc, tạo mật, dự trữ và tổng hợp các dưỡng chất cho cơ thể. Tùy thuộc vào nguyên nhân gây hại và mức độ ảnh hưởng đến cấu trúc mô gan, tổn thương ở gan có thể xảy ra cấp tính (trong thời gian ngắn) hoặc mạn tính (kéo dài trên 6 tháng).
Khi gan bị tổn thương, sự toàn vẹn của tế bào gan bị phá vỡ dẫn đến rối loạn lượng máu qua gan, giảm khả năng lọc bỏ độc tố và ảnh hưởng đến hoạt động trao đổi chất. Đây là yếu tố quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của nhiều bệnh lý gan mật như gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan, suy gan hay ung thư gan. (1)
Việc nhận biết sớm và điều trị kịp thời tổn thương gan có ý nghĩa then chốt trong việc bảo vệ chức năng gan và phòng ngừa các biến chứng nghiêm trọng.
Những nguyên nhân gây tổn thương ở gan có thể kể đến như:
Sử dụng thuốc quá liều, kéo dài hoặc kết hợp nhiều loại thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ có thể gây tổn thương tế bào gan. Thuốc sau khi đi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa tại gan, nếu không kiểm soát liều lượng, thuốc sẽ gây áp lực lớn cho gan và tồn đọng độc tính.
Ngộ độc thuốc là nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp ở nhiều quốc gia. Cơ chế tổn thương chủ yếu do các chất chuyển hóa độc hại tích tụ trong tiểu thùy gan, gây hoại tử tế bào và rối loạn chức năng.
Rượu được chuyển hóa tại gan, tạo ra các chất trung gian độc hại như acetaldehyde gây viêm, hoại tử và xơ hóa gan. Uống nhiều rượu bia kéo dài dẫn đến gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu và xơ gan. Hút thuốc lá cũng thúc đẩy quá trình stress oxy hóa trong cơ thể, kích thích độc tính của rượu tác động lên gan và làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Chế độ dinh dưỡng kém khoa học, dung nạp nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, đường tinh luyện và ít chất xơ làm tăng tích tụ mỡ trong gan. Khi lượng chất béo vượt quá khả năng chuyển hóa của gan, tế bào gan bị tổn thương dẫn đến gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD). Đây là nguyên nhân gây tổn thương gan mạn tính ngày càng phổ biến, đặc biệt ở những người ít vận động, thừa cân hoặc mắc rối loạn chuyển hóa.
Các virus gây viêm gan như virus viêm gan A, B, C, D, E xâm nhập vào tế bào gan và nhân lên, gây viêm và phá hủy mô gan. Trong đó, virus viêm gan B và C có thể dẫn đến viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan nếu không được điều trị hiệu quả.
Nhóm bệnh lý này bao gồm gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) và viêm gan nhiễm mỡ không do rượu (NASH). Đây là hệ quả của quá trình rối loạn chuyển hóa trong cơ thể như bệnh tiểu đường type 2, tăng triglyceride, đề kháng insulin… Tình trạng này có xu hướng diễn tiến âm thầm và có thể chuyển thành xơ gan.
Ngoài các nguyên nhân kể trên, gan còn có thể bị tổn thương do các yếu tố như:
Tổn thương gan ở giai đoạn sớm thường khó nhận biết do gan đảm nhận chức năng thải lọc có thể tự điều chỉnh tình trạng rối loạn chưa nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi mức độ tổn thương tiến triển có thể gây ra các triệu chứng như:
Để xác định tổn thương ở gan và mức độ nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm cận lâm sàng như:
Mỗi phương pháp cung cấp thông tin quan trọng về cấu trúc và chức năng gan, hỗ trợ bác sĩ đưa ra hướng điều trị phù hợp.
Nếu tổn thương gan không được điều trị đúng cách, bệnh có thể tiến triển và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, điển hình như:
Điều quan trọng nhất trong phục hồi gan là loại bỏ yếu tố gây tổn thương:
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh sử dụng một số loại thuốc có tác dụng hỗ trợ tế bào gan, giảm stress oxy hóa và cải thiện chức năng gan với liều lượng phù hợp. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định sử dụng thuốc của bác sĩ để tránh nguy cơ ngộ độc thuốc gây hại cho gan.
Một chế độ ăn khoa học giúp giảm gánh nặng chuyển hóa cho gan và tăng hiệu quả điều trị, rút ngắn thời gian phục hồi gan. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn dinh dưỡng của bác sĩ như:
Trường hợp gan mất khả năng hồi phục do xơ gan nghiêm trọng hoặc suy gan giai đoạn muộn, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định người bệnh thực hiện phẫu thuật cấy ghép gan. Tuy nhiên, phương pháp điều trị này có chi phí tương đối cao và đòi hỏi người bệnh phải đáp ứng đủ các yêu cầu nghiêm ngặt, theo dõi y tế chặt chẽ và sử dụng thuốc chống thải ghép lâu dài.
Để dự phòng nguy cơ gan bị tổn thương, mỗi người có thể chủ động thực hiện các biện pháp như:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tìm hiểu về nguyên nhân, dấu hiệu tổn thương gan giúp mỗi người phòng tránh và nhận diện sớm các thay đổi bất thường của cơ thể; điều trị kịp thời, ngăn bệnh tiến triển nặng. Việc theo dõi sức khỏe định kỳ, kết hợp lối sống khoa học là nền tảng quan trọng hỗ trợ mỗi người duy trì chức năng gan ổn định và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm trong tương lai.
