Chắc hẳn phụ nữ mang thai nào cũng đều nghe câu nói “ăn cho hai người”, càng tăng nhiều cân càng tốt nhưng điều này hoàn toàn không đúng. Viện Y học đã có những khuyến nghị về mức tăng cân nặng của bà bầu theo từng tháng để đảm bảo sức khỏe hiện tại và tương lai của bà bầu và trẻ sơ sinh. Chi tiết được ThS.BS Nguyễn Anh Duy Tùng, khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM TP.HCM chia sẻ trong bài viết dưới đây.
Bà bầu nên tăng từ 11,5 đến 16kg trong suốt thai kỳ nếu có BMI bình thường trước khi mang thai. Mức tăng cân cụ thể phụ thuộc vào thể trạng ban đầu, thường ít trong 3 tháng đầu, tăng nhiều hơn ở 3 tháng giữa và 3 tháng cuối để đáp ứng sự phát triển của thai nhi. Mẹ thường tăng 1-2kg trong tam cá nguyệt đầu tiên, sau đó là 0,5kg mỗi tuần trong suốt thời gian còn lại của thai kỳ. Ước tính sự tăng cân của các bộ phận trong cơ thể khi bà bầu tăng 16kg như sau:
Sự tăng cân trong thai kỳ là một tín hiệu tích cực cho thấy thai nhi đang phát triển. Phần lớn mức cân nặng tăng thêm là do thai nhi đang phát triển, ngoài ra là do cơ thể mẹ đang tích trữ sẵn chất béo để sẵn sàng sản xuất sữa mẹ sau khi em bé chào đời. (1)
Tuy nhiên, bà bầu nên tăng bao nhiêu cân sẽ phụ thuộc vào cân nặng trước khi mang thai và nhiều yếu tố khác. Viện Hàn lâm Y khoa Hoa Kỳ (National Academy of Medicine) khuyến nghị mức tăng cân trong thai kỳ dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI) trước khi mang thai, khác nhau giữa nhóm phụ nữ bình thường, thiếu cân và thừa cân – béo phì theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index – BMI) được sử dụng để đánh giá tình trạng cơ thể của một người dựa trên cân nặng và chiều cao. Công thức tính BMI trước khi mang thai là: Cân nặng trước khi mang thai (tính bằng kilogram) chia cho bình phương chiều cao (tính bằng mét).
Ví dụ, nếu bà bầu nặng 55kg và cao 1,6m, thì chỉ số BMI sẽ là 55/(1,6×1,6)=21,5. Hoặc bà bầu có thể sử dụng công cụ tính BMI của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
Chỉ số BMI trước khi mang thai sẽ cho biết bà bầu thuộc nhóm nào:
| Cân nặng trước khi mang thai | Mức tăng cân khuyến nghị |
| BMI < 18,5 | Tăng thêm 25% so với cân nặng trước khi mang thai |
| BMI từ 18,5 đến 24,9 | Tăng khoảng 10-12kg trong suốt thai kỳ |
| BMI ≥ 25 | Tăng thêm 15% so với cân nặng trước khi mang thai |
Bà bầu cần lưu ý rằng, công thức tính mức cân nặng bà bầu trên đây có thể không phù hợp cho tất cả đối tượng. Để đảm bảo mức cân nặng khỏe mạnh và an toàn trong suốt thai kỳ, bà bầu nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn và theo dõi mức cân nặng bà bầu qua các tháng.
Một nghiên cứu trước đây phát hiện trong 3 phụ nữ mang thai chỉ có 1 người tăng cân theo mức khuyến nghị. 1 trong 5 phụ nữ tăng cân dưới mức khuyến nghị và 1 trong 2 phụ nữ tăng cân trên mức khuyến nghị trong thai kỳ.
Cân nặng của bà bầu tăng quá nhiều hoặc quá ít đều có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe cho mẹ và thai nhi. Cụ thể là:
Tăng cân quá nhiều có thể gây ra những ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và các biến chứng, bao gồm:
Tăng quá nhiều cân khi mang thai có thể làm tăng nguy cơ các vấn đề sức khỏe ở em bé, chẳng hạn như bé sinh ra nặng ký hơn nhiều so với mức trung bình; tăng các biến chứng khi sinh như vai của bé bị kẹt khi mẹ rặn sinh.
Những em bé được sinh ra từ người mẹ tăng cân quá nhiều trong thai kỳ so với mức khuyến nghị có nhiều nguy cơ:
Bà bầu cần ghi nhớ rằng, “ăn cho hai người” không đồng nghĩa là ăn gấp đôi mọi thứ. Nhưng thai kỳ cũng không phải là thời điểm ăn kiêng vì có thể gây hại cho sức khỏe thai nhi. Điều quan trọng là cần có chế độ dinh dưỡng khoa học để đảm bảo cung cấp đủ năng lượng cho cơ thể.
Tăng cân quá ít có thể gây ra nhiều vấn đề như sinh non hoặc trẻ sơ sinh nhẹ cân. Điều này cũng có nghĩa là cơ thể bà bầu không tích trữ đủ chất béo để sản xuất sữa mẹ sau khi sinh con.
Cân nặng của bà bầu theo từng tháng tăng trung bình từ 0,5-2 kg trong 3 tháng đầu, 4-6 kg trong 3 tháng giữa và 4-5 kg trong 3 tháng cuối. Mức tăng cụ thể phụ thuộc vào BMI trước mang thai, tình trạng sức khỏe và sự phát triển của thai nhi. Cụ thể:
Trong tam cá nguyệt thứ nhất, bà bầu chỉ nên tăng thêm khoảng 1kg so với trước khi mang thai bởi lúc này, dù mẹ có tăng cân nhiều đến thế nào thì cân nặng của thai nhi cũng không vượt quá 15g. Nói cách khác, nhu cầu năng lượng của thai nhi trong tam cá nguyệt thứ nhất chưa nhiều, hầu hết trọng lượng tăng thêm là do sự thay đổi từ cơ thể mẹ. Do đó, mẹ không nên cố gắng tăng cân quá nhiều ở giai đoạn này.
Tam cá nguyệt thứ hai là giai đoạn thai nhi phát triển vượt trội về kích thước, nhu cầu năng lượng tăng cao để có thể tăng thêm khoảng 1-2cm chiều dài mỗi tuần. Vì thế, giai đoạn này mẹ cần tăng thêm khoảng 4-5kg so với cuối tam cá nguyệt thứ nhất.
Bước vào tam cá nguyệt thứ ba, thai nhi có sự phát triển vượt trội về cân nặng, có thể tăng thêm khoảng 60-240g mỗi tuần. Do đó, giai đoạn này được đánh giá là thời điểm mẹ nên tăng cân mạnh nhất, mục tiêu tăng khoảng 5-6kg so với cuối tam cá nguyệt thứ hai.
Mức tăng cân khuyến nghị này ngoài việc giúp thai nhi nhận đủ dưỡng chất để phát triển tối ưu, còn giúp bà bầu dự trữ năng lượng sẵn trong cơ thể để chuẩn bị cho quá trình sinh nở và chăm sóc trẻ sơ sinh sắp tới.
| Giai đoạn | Nhu cầu năng lượng so với trước khi mang thai | Mức tăng cân khoa học |
| Tam cá nguyệt thứ nhất
(3 tháng đầu) |
Tăng 50-85 calo/ngày | Tăng 1kg so với trước khi mang thai |
| Tam cá nguyệt thứ hai
(3 tháng giữa) |
Tăng 250-450 calo/ngày | Tăng 4-5kg so với cuối tam cá nguyệt thứ nhất
hoặc Tăng 5-6kg so với trước khi mang thai |
| Tam cá nguyệt thứ ba
(3 tháng cuối) |
Tăng 450-500 calo/ngày | Tăng 5-6kg so với cuối tam cá nguyệt thứ hai
hoặc Tăng 10-12kg so với trước khi mang thai |
Lưu ý, bảng cân nặng của bà bầu theo từng tam cá nguyệt trên đây chỉ mang tính tham khảo cho bà bầu mang đơn thai và có chỉ số BMI bình thường trước khi mang thai. Tốt nhất, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn mức tăng cân phù hợp, cũng như được theo dõi và kiểm soát cân nặng tốt hơn trong suốt thai kỳ.
Theo dõi cân nặng bà bầu theo từng tháng là một trong những việc làm quan trọng để đảm bảo sức khỏe mẹ và thai nhi trong suốt thai kỳ. Có một số yếu tố có thể tác động đến mức cân nặng bà bầu, cụ thể là:
Như đã đề cập ở trên, chỉ số BMI trước khi mang thai có ảnh hưởng trực tiếp đến sự tăng cân của bà bầu trong suốt thai kỳ. Mức tăng cân khuyến nghị ở từng nhóm bà bầu thiếu cân, bình thường và thừa cân – béo phì trước khi mang thai là khác nhau.
Ngoài ra, chỉ số BMI cũng ít nhiều phản ánh khả năng hấp thu dinh dưỡng của cơ thể, phần nào cũng sẽ ảnh hưởng đến cân nặng bà bầu.
Khi mang song thai hoặc đa thai, bà bầu cần có mức tăng cân khác so với những bà bầu chỉ mang đơn thai. Tăng cân theo mức khuyến nghị giúp bà bầu tránh được nhiều vấn đề trong thai kỳ và sau sinh, chẳng hạn như giảm nguy cơ trẻ sinh ra quá nhỏ hoặc quá sớm, giảm nguy cơ trẻ phải nằm trong phòng chăm sóc tích cực dành cho trẻ sơ sinh (NICU).
Các bệnh lý xuất hiện trước hoặc trong quá trình mang thai như đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, phụ khoa… đều có thể ảnh hưởng đến cân nặng của bà bầu. Do đó, bà bầu nên tuân thủ song song lịch khám thai định kỳ và chỉ định điều trị bệnh lý để có kế hoạch chăm sóc và kiểm soát tốt cân nặng khi mang thai.
Dinh dưỡng là yếu tố tác động trực tiếp đến cân nặng bà bầu. Để tăng cân khỏe mạnh và an toàn, bà bầu nên bổ sung đầy đủ 4 nhóm chất chính là protein (thịt, cá, trứng…), chất đường bột (gạo lứt, lúa mạch, khoai, ngô…), chất béo tốt (cá béo, vừng, lạc, dầu oliu…) và chất xơ (rau củ quả, trái cây…).
Ngoài thực phẩm, bà bầu nên bổ sung thêm các loại vitamin và dưỡng chất quan trọng từ thực phẩm chức năng với liều lượng thích hợp theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bên cạnh đó, các hoạt động thể chất trong thời kỳ mang thai cũng tác động đến cân nặng của bà bầu. Vận động nhẹ nhàng đúng cách không chỉ giúp bà bầu kiểm soát cân nặng tốt hơn, mà còn giúp quá trình sinh nở sắp tới được thuận lợi hơn.
Một số phụ nữ vốn thừa cân trước khi mang thai hoặc số khác lại tăng cân quá nhanh trong thai kỳ. Tuy nhiên, dù thế nào đi nữa, bà bầu không nên ăn kiêng hoặc cố gắng giảm cân. Tốt hơn là tập trung vào việc ăn uống khoa học và duy trì tập thể dục điều độ. Nếu không tăng đủ cân trong thai kỳ, cả mẹ và thai nhi có thể gặp nhiều vấn đề nguy hiểm.
Sự tăng cân nặng của bà bầu theo từng tháng phụ thuộc một phần vào chỉ số BMI trước khi mang thai. Trong 12 tuần đầu tiên (tam cá nguyệt thứ nhất), bà bầu có thể chỉ tăng từ 0,5 đến 1kg hoặc không tăng cân. Trong tam cá nguyệt thứ hai, nếu bà bầu thuộc nhóm cân nặng bình thường trước khi mang thai sẽ tăng 1-1,25kg mỗi tháng; và tương ứng 1,25-1,5kg mỗi tháng cho tam cá nguyệt thứ ba.
Đối với những bà bầu có cân nặng bình thường khi mang thai, chìa khóa để tăng cân khỏe mạnh là tăng lượng calo từ từ. Trong tam cá nguyệt đầu tiên, khi mức tăng cân là tối thiểu, bà bầu thường không cần thêm calo. Bước sang tam cá nguyệt thứ hai, bà bầu cần thêm trung bình 350 calo mỗi ngày và ở tam cá nguyệt thứ ba cần khoảng 450 calo mỗi ngày.
Bà bầu có thể tăng cân đúng cách, không bị tăng quá nhiều cân bằng cách xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, bổ dưỡng gồm các nhóm thực phẩm sau:
Các loại thực phẩm cần tránh gồm:
Ngoài ra, bà bầu nên kiểm tra xem chế độ ăn uống của mình có bổ sung các loại khoáng chất giúp cơ thể khỏe mạnh và tốt cho thai nhi hay không, bao gồm:
Duy trì lượng chất lỏng nạp vào cơ thể cũng rất quan trọng. Bà bầu nên uống khoảng 2-2,5 lít nước mỗi ngày.
Tập luyện thể dục rất cần thiết trong thai kỳ, điều này sẽ giúp cơ thể bà bầu chuẩn bị cho quá trình chuyển dạ và sinh nở sắp tới. Bà bầu có thể tập thể dục hàng ngày, trừ những tình huống được bác sĩ chuyên môn tư vấn không nên vì những nguy cơ trong thai kỳ.
Điều quan trọng nhất, bà bầu cần tuân thủ lịch khám thai định kỳ được bác sĩ hướng dẫn để được theo dõi chặt chẽ cân nặng cũng như các chỉ số quan trọng trong suốt thai kỳ. Thông qua các buổi thăm khám, bác sĩ sẽ đánh giá, tư vấn và hướng dẫn mẹ cách ăn uống, vận động và nghỉ ngơi phù hợp ở từng giai đoạn để đảm bảo thai kỳ khỏe mạnh, quá trình chuyển dạ và sinh nở diễn ra suôn sẻ hơn.
Việc theo dõi cân nặng thai kỳ cần được đánh giá toàn diện dựa trên BMI trước mang thai, diễn tiến tăng cân theo từng tháng và tình trạng sức khỏe của mẹ và bé. Để được tư vấn cụ thể và theo dõi thai kỳ phù hợp, thai phụ có thể thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, nơi cung cấp dịch vụ chăm sóc thai sản với đội ngũ bác sĩ sản khoa, hệ thống theo dõi thai kỳ và các gói khám được xây dựng theo từng giai đoạn mang thai.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là khuyến nghị về mức tăng cân nặng của bà bầu theo từng tháng. Lưu ý rằng, thông tin này chỉ mang tính chất tham khảo, không phù hợp cho tất cả các bà bầu. Tùy từng thai kỳ cụ thể mà bác sĩ sẽ có hướng dẫn dinh dưỡng, vận động thể chất và các thói quen sinh hoạt phù hợp để giúp bà bầu đạt mức tăng cân khoa học, đảm bảo thai kỳ khỏe mạnh và an toàn!
