Ngứa cổ ho có đờm là bệnh gì? Cách điều trị và nguyên nhân

Ngứa cổ ho có đờm là triệu chứng phổ biến có thể xảy ra ở mọi đối tượng. Vậy, ngứa cổ họng ho có đờm là bệnh gì? Đâu là cách chữa ho có đờm ngứa cổ hiệu quả?

Ngứa cổ ho có đờm là bệnh gì?

Ngứa cổ ho có đờm là biểu hiệu của cơ thể khởi phát do nhiều nguyên nhân khác nhau (bệnh lý hoặc vấn đề khác). Ngứa cổ họng ho có đờm không phải là bệnh lý, triệu chứng ngứa cổ họng và ho có đờm có thể khởi phát luân phiên hoặc đồng thời. Ho ngứa cổ có đờm có thể xảy ra ở mọi đối tượng, nếu không được điều trị kịp thời tình trạng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và sức khỏe của người bệnh.

Triệu chứng thường gặp 

Người bệnh cần phân biệt rõ ràng đặc điểm của hai tình trạng này, cụ thể:

• Ngứa cổ họng: Cảm giác khó chịu, ngứa râm ra ở trong vùng hầu họng, thúc đẩy cơn ho khởi phát. (1)
• Ho có đờm: Đây là tình trạng dịch nhầy được xoang và mũi tiết ra (đờm) tích tụ cuống họng khiến người bệnh cảm thấy khó chịu, làm khởi phát cơn ho. Đờm tích tụ ở cuống họng có thể di chuyển xuống phổi của người bệnh.

Tùy vào nguyên nhân và thể trạng của người bệnh, mức độ ho ngứa cổ họng có đờm có thể khác nhau. Bên cạnh ngứa cổ họng và ho có đờm, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng đi kèm khác tùy vào tình trạng bệnh, chẳng hạn như:

• Triệu chứng ngứa cổ và ho có đờm liên quan đến vấn đề dị ứng: Người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng đi kèm bao gồm hắt hơi, chảy dịch mũi, ngứa tai, chảy nước mắt…
• Triệu chứng ngứa cổ ho ra đờm liên quan đến tình trạng nhiễm trùng: Bên cạnh tình trạng ngứa cổ ho có đờm, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng như nhức mỏi cơ thể, sốt cao, kiệt sức, sưng hạch bạch huyết…
• Triệu chứng ho đờm ngứa cổ liên quan đến các vấn đề sức khỏe khác: Các trường hợp khác, người bệnh có thể khởi phát các triệu chứng đi kèm như khàn tiếng, khó thở, khó nuốt…

Cơ chế gây ngứa họng và ho ra đờm

Các dây thần kinh cảm giác ở đường thở và cổ họng sẽ gửi tín hiệu đến não bộ nhằm phản ứng với chất gây dị ứng, làm kích hoạt cơn ngứa cổ ho có đờm, cơ chế cụ thể:

• Ngứa cổ họng và ho là phản xạ thuộc cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể hoặc các dây thần kinh cảm giác ở họng bị kích thích, do hệ miễn dịch giải phóng các chất trung gian gây viêm để phản ứng với các tác nhân gây kích ứng.
• Khi đó, các dây thần kinh cảm giác như dây thần kinh hầu họng, dây thần kinh phế vị sẽ dẫn truyền tín hiệu đến não bộ để kích hoạt các triệu chứng đặc hiệu.
• Các dây thần kinh cảm giác ở đường thở bị kích thích sẽ khiến cổ họng cảm thấy khó chịu, ngứa và khởi phát triệu chứng ho nhằm đẩy các tác nhân gây kích ứng ra ngoài.

Trong đó, các chất trung gian gây viêm có thể được hệ miễn dịch giải phóng khi gặp tác nhân kích ứng là leukotriene và histamine:

• Histamine sẽ liên kết với thụ thể tại các mô làm khởi phát phản ứng viêm. Ở hầu họng, tình trạng này sẽ gây ra cảm giác ngứa, khó chịu trong cổ họng.
• Leukotriene là chất trung gian kích hoạt tình trạng co thắt đường thở, đồng thời làm tăng sản xuất chất nhầy ở đường hô hấp (đờm), dẫn đến khởi phát triệu chứng ho có đờm.

Nguyên nhân ngứa cổ họng ho có đờm

1. Nguyên nhân bệnh lý

1.1. Viêm xoang

Viêm xoang được đặc trưng bởi tình trạng viêm nhiễm ở các hốc xoang sau trán và xương gò má do sự tấn công của các tác nhân như vi khuẩn, nấm, virus. Bệnh viêm xoang làm tăng tiết dịch nhầy gây tắc lỗ thông của xoang, dẫn đến khởi phát các triệu chứng đặc hiệu như đau vùng mặt, đau đầu, nghẹt mũi, chảy dịch mủ ở mũi… Lượng dịch nhầy sản sinh quá mức do viêm xoang có thể xâm nhập xuống họng và gây ra tình trạng ngứa cổ ho có đờm.

1.2. Viêm họng

Viêm họng là tình trạng nhiễm trùng ở cổ họng xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó yếu tố môi trường là nguyên nhân gây viêm họng phổ biến. Bệnh viêm họng được đặc trưng bởi các triệu chứng như ngứa cổ họng, đau rát họng, ho khan hoặc ho có đờm, sốt… Tùy thuộc vào từng phân loại bệnh (mạn tính, cấp tính hay viêm họng hạt), triệu chứng viêm họng ở mỗi trường hợp có thể khác nhau.

1.3. Viêm phế quản cấp tính và mãn tính

Viêm phế quản được đặc trưng bởi tình trạng nhiễm trùng ống khí lớn và trung bình ở phổi (phế quản) bao gồm hai dạng cấp và mạn tính. Bệnh lý này sẽ gây khởi phát tình trạng nhiễm trùng, tăng sản xuất dịch nhầy ở phế quản, dẫn đến khởi phát các triệu chứng như ngứa cổ ho có đờm, thở khò khè, tức ngực khi ho, mệt mỏi, đau đầu, viêm họng… Viêm phế quản cần được chẩn đoán và điều trị kịp thời để hạn chế nguy cơ dẫn đến biến chứng viêm phổi.

1.4. Viêm phổi

Viêm phổi là tình trạng viêm nhiễm nhu mô phổi, bao gồm các bộ phận như phế nang, túi và ống phế nang, tổ chức liên kết khe kẽ, tiểu phế quản tận cùng. Khi mắc bệnh viêm phổi, các phế nang và đường dẫn khí đến phổi có thể tích tụ dịch mủ, chất lỏng dẫn đến khởi phát các triệu chứng như ngứa cổ ho có đờm, ớn lạnh, sốt, khó thở…

Bệnh viêm phổi được phân loại dựa trên nguyên nhân gây bệnh (bao gồm viêm phổi do vi khuẩn, viêm phổi do nấm, viêm phổi do hóa chất, viêm phổi do virus) hoặc dựa trên căn nguyên lây nhiễm (viêm phổi cộng đồng, viêm phổi bệnh viện).

Ban đầu, triệu chứng của bệnh viêm phổi dễ bị nhầm lẫn với dấu hiệu sức khỏe thông thường, khiến nhiều người bệnh chủ quan không đến bệnh viện thăm khám. Chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị bệnh viêm phổi có thể tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng máu, suy hô hấp, áp xe phổi, tràn dịch màng phổi…

1.5. Trào ngược dạ dày-thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản là hội chứng tiêu hóa phổ biến, xảy ra do tình trạng suy yếu cơ thắt thực quản dưới khiến dịch dạ dày có xu hướng di chuyển lên trên thực quản. Khi đó, dịch dạ dày sẽ khiến đám rối thần kinh tại hầu họng và thực quản bị kích thích, tổn thương, dẫn đến khởi phát triệu chứng ho khan hoặc ho có đờm. Vì vậy, thường xuyên bị ngứa cổ họng và ho đờm có thể là dấu hiệu của tình trạng trào ngược dạ dày thực quản, người bệnh cần sớm đến bệnh viện để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. (2)

1.6. Hen suyễn

Hen suyễn là bệnh lý mạn tính ở đường hô hấp, đặc trưng bởi tình trạng viêm nhiễm, phù nề niêm mạc phế quản và có xu hướng tái phát liên tục khi gặp điều kiện thuận lợi. Bệnh hen suyễn sẽ làm tăng tiết dịch nhầy ở đường thở, gây ra hiện tượng tắc nghẽn làm khởi phát các triệu chứng như khó thở, thở rít, ho có đờm, ngứa cổ họng… (3)

2. Nguyên nhân không phải bệnh lý

Một số yếu tố nguy cơ khác không liên quan đến bệnh lý có thể làm khởi phát triệu chứng ngứa cổ họng ho có đờm, chẳng hạn như:

• Lạm dụng thuốc lá, bia rượu và chất kích thích.
• Môi trường sống ô nhiễm (nhiều khói bụi, khí độc, hóa chất…), độ ẩm cao quá mức.
• Thời tiết đột ngột thay đổi.
• Chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt kém khoa học.
• Cơ thể bị mất nước do thói quen ít uống nước, hoạt động cường độ cao hoặc do thời tiết nắng nóng.

Bị ho ngứa cổ họng có đờm cần gặp bác sĩ để khám và điều trị không?

Ngứa cổ ho có đờm có thể là biểu hiện của nhiều bệnh lý tiềm ẩn trong cơ thể. Vì vậy, để bảo vệ sức khỏe và tối ưu hiệu quả điều trị, người thường xuyên bị ho ngứa cổ họng có đờm nên sớm đến bệnh viện để bác sĩ trực tiếp thăm khám. Đặc biệt, khi xuất hiện các vấn đề sau, người bị ho ngứa cổ có đờm cần liên hệ với bác sĩ càng sớm càng tốt, gồm:

• Triệu chứng ngứa cổ ho có đờm kéo hơn 2 tuần với tần suất và cường độ tăng dần.
• Xuất hiện các triệu chứng đi kèm như sốt cao, tức ngực, khó thở, thở khò khè…

Cách chẩn đoán bệnh khi bị ngứa cổ họng ho có đờm

Người bị ngứa cổ họng và ho có đờm cần sớm đến thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín. Tại bệnh viện, người bệnh sẽ trải qua quá trình thăm khám lâm sàng và thực hiện một số xét nghiệm cận lâm sàng (nếu cần thiết) theo chỉ định của bác sĩ.

Thông qua thăm khám lâm sàng, bác sĩ có thể ghi nhận các vấn đề như triệu chứng đặc hiệu, tiền sử mắc bệnh, thói quen sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng, quá trình sử dụng thuốc trong thời gian gần… Sau đó, để có đủ cơ sở đưa ra chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm cận lâm sàng như xét nghiệm máu, chụp X-quang, chụp CT, nuôi cấy dịch mủ…

Cách trị ho ngứa cổ có đờm

Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và thể trạng của người bệnh, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định phác đồ điều trị ngứa cổ ho có đờm phù hợp. Bác sĩ có thể chỉ định một số loại thuốc kháng viêm, kháng sinh để điều trị tình trạng ngứa cổ họng ho có đờm do sự tấn công của vi khuẩn.

Bên cạnh đó, người bệnh cũng có thể được bác sĩ kê đơn một số loại thuốc giảm đau, hạ sốt, thuốc xịt mũi hoặc họng để điều trị triệu chứng các triệu chứng đi kèm. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm túc chỉ định về liều lượng và tần suất sử dụng thuốc điều trị, cũng như lịch hẹn tái khám từ bác sĩ.

Một số trường hợp không đáp ứng phác đồ điều trị bằng thuốc, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định người bệnh thực hiện các phương pháp điều trị y khoa chuyên sâu (ví dụ như phẫu thuật điều trị viêm amidan) để điều trị hiệu quả căn nguyên gây ho ngứa cổ có đờm.

Biện pháp hỗ trợ giảm ho ngứa cổ có đờm tại nhà

1. Uống nước ấm đầy đủ

Uống nước ấm và đảm bảo bổ sung đủ lượng nước mà cơ thể cần trong ngày là biện pháp giúp hỗ trợ cải thiện tình trạng ngứa cổ ho có đờm, bởi:

• Đảm bảo uống đủ lượng nước mà cơ thể cần trong ngày sẽ góp phần làm loãng dịch nhầy ứ đọng ở hệ hô hấp.
• Uống nước ấm thay vì nước lạnh là cách làm dịu cảm giác ngứa cổ họng hiệu quả.

2. Vệ sinh miệng bằng nước muối sinh lý

Thành phần chính của nước muối sinh lý là natri clorua, có khả năng kiểm soát sự tiết triển của các loại vi khuẩn. Dùng nước muối sinh lý súc miệng sẽ giúp cân bằng độ pH trong khoang miệng và hầu họng, góp phần loại bỏ dịch nhầy tích tụ trong họng, làm tăng khả năng kháng viêm. Nhờ vậy, thường xuyên súc miệng bằng nước muối sinh lý có thể hỗ trợ nâng cao hiệu quả điều trị chứng ngứa cổ ho có đờm.

3. Xông hơi mũi, họng

Xông hơi vùng mũi, họng đúng cách là biện pháp góp phần mở rộng đường thở đang bị tắc nghẽn thông qua cơ chế làm loãng dịch nhầy (tích tụ ở họng, mũi) bằng hơi ấm, qua đó cải thiện triệu chứng ngứa cổ ho ra đờm. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, quá trình xông hơi mũi họng cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế.

4. Sử dụng mật ong

Mật ong là loại thực phẩm sở hữu đặc tính kháng viêm, kháng khuẩn mạnh mẽ. Người thường xuyên bị ngứa cổ ho có đờm có thể tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn chi tiết về cách sử dụng mật ong giúp cải thiện sức khỏe hệ hô hấp tối ưu, có thể kể đến là nước mật ong ấm, pha mật ong với các loại thảo dược khác (quế, hồi, gừng…)…

5. Dùng gừng để trị ho ngứa cổ có đờm

Tương tự như mật ong, gừng sở hữu đặc tính kháng khuẩn, chống oxy hóa mạnh mẽ. Để cải thiện các vấn đề về hô hấp, bao gồm tình trạng ngứa cổ ho có đờm nên bổ sung các món ăn hoặc thức uống làm từ gừng vào chế độ dinh dưỡng với lượng phù hợp.

6. Hỗ trợ chữa ho ngứa cổ có đờm bằng chanh

Chanh là loại quả mọng nước có tính axit cao, sử dụng với lượng vừa phải có thể giúp tiêu viêm, sát khuẩn và cải thiện các vấn đề về đường hô hấp. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ về cách trị ho ngứa cổ họng có đờm từ chanh để đảm bảo an toàn và tối ưu hiệu quả chữa trị.

7. Mẹo hỗ trợ chữa ngứa cổ ho có đờm bằng lá húng chanh

Lá húng chanh là nguồn cung cấp vitamin C dồi dào, giúp nâng cao sức đề kháng, hỗ trợ người mắc bệnh về hô hấp đủ khả năng chống lại sự tấn công của tác nhân gây bệnh qua đó cải thiện triệu chứng ngứa cổ và ho có đờm hiệu quả. Người bệnh có thể sử dụng một lượng vừa đủ lá húng chanh để nấu lấy nước và uống để hỗ trợ làm dịu tình trạng ho có đờm, ngứa cổ.

Cách phòng ngừa ngứa cổ họng ho có đờm

Để phòng tránh nguy cơ khởi phát tình trạng ngứa cổ ho có đờm, mỗi người cần:

• Giữ ấm cơ thể khi thời tiết trở lạnh.
• Hạn chế uống nước hoặc ăn món ăn quá lạnh.
• Đảm bảo vệ sinh nơi ở, vệ sinh cá nhân và đồ dùng cá nhân.
• Đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng.
• Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch diệt khuẩn.
• Xây dựng lối sống và chế độ dinh dưỡng khoa học để nâng cao sức khỏe hệ miễn dịch giúp cơ thể đủ khả năng chống lại tác nhân gây viêm đường hô hấp.
• Thăm khám sức khỏe tổng quát định kỳ 2 lần mỗi năm để sớm phát hiện yếu tố gây bệnh về hô hấp, từ đó có biện pháp ngăn chặn kịp thời.

Bài viết đã cung cấp những thông tin xoay quanh triệu chứng ngứa cổ ho có đờm và các vấn đề liên quan. Để được bác sĩ trực tiếp thăm khám, điều trị cũng như giải đáp thắc mắc ngứa cổ ho có đờm phải làm sao, người bệnh có thể liên hệ đến Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.