Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội hiện là đơn vị đầu tiên trong cả nước triển khai tiêm kháng thể đơn dòng Palivizumab nhằm bảo vệ trẻ sinh non, có bệnh nền giảm nguy cơ lây nhiễm hoặc gặp biến chứng nặng do virus hợp bào hô hấp (RSV).
Palivizumab của hãng AstraZeneca là kháng thể đơn dòng giúp phòng ngừa lây nhiễm RSV đầu tiên được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cấp phép sử dụng từ năm 1998. Loại thuốc này đã được chứng minh hiệu quả lâm sàng trong suốt gần 30 năm, tại hơn 100 quốc gia.
Thuốc đã được Bộ Y tế cấp phép sử dụng. Hiện Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội là đơn vị đầu tiên trong cả nước triển khai tiêm kháng thể đơn dòng Palivizumab nhằm dự phòng bệnh viêm đường hô hấp dưới do RSV cho nhóm trẻ có nguy cơ cao lây nhiễm RSV và gặp biến chứng như trẻ sinh non dưới 6 tháng tuổi, trẻ dưới 2 tuổi có bệnh nền tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính khi bắt đầu hoặc đang trong mùa dịch.
Palivizumab là kháng thể đơn dòng IgG1κ được sản xuất bằng công nghệ DNA tái tổ hợp, có ái lực cao, chức năng tác động tương tự kháng thể tự nhiên trong cơ thể. Khác với vaccine truyền thống yêu cầu cơ thể phải tự sinh kháng thể sau khi được kích thích bởi kháng nguyên, Palivizumab hoạt động theo cơ chế miễn dịch thụ động, đưa trực tiếp kháng thể đã được tạo sẵn vào cơ thể. Sau đó, chúng liên kết với protein F trên bề mặt virus RSV, giúp ngăn chặn quá trình hợp nhất màng tế bào và ức chế sự sao chép virus. Nhờ đó, trẻ có thể nhận được sự bảo vệ tức thì. Ngay sau tiêm, kháng thể đã hiện diện trong máu, hiệu quả phòng bệnh đạt được ổn định sau 2-3 ngày mà không cần thời gian chờ để tạo miễn dịch tự nhiên.
Theo báo cáo của hãng AstraZeneca, kháng thể đơn dòng Palivizumab có khả năng giúp giảm khoảng 55% tỷ lệ trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao phải nhập viện do RSV.
Tuy nhiên, trên thực tế lâm sàng, hiệu quả bảo vệ của loại kháng thể đơn dòng này được ghi nhận ở mức khả quan hơn. TS.BS Trần Đức Hậu, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội dẫn ra các nghiên cứu tổng hợp từ 161 nghiên cứu trong 20 năm cho thấy, sử dụng kháng thể đơn dòng Palivizumab giúp giảm tới 68% nguy cơ nhập viện ở trẻ sinh non dưới 35 tuần tuổi, 65% ở nhóm trẻ có bệnh tim bẩm sinh ảnh hưởng huyết động và 53% ở trẻ bị loạn sản phế quản phổi mà không gây ra phản ứng nghiêm trọng sau tiêm.
Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, việc tiêm kháng thể đơn dòng Palivizumab được triển khai đầu tiên trên trẻ sinh non. Trong đó có những bé sinh non ở tuần 26, cân nặng lúc sinh thấp (750 gram), trẻ vừa có bệnh tim bẩm sinh, vừa bị loạn sản phế quản phổi, chưa cai thở oxy. Trong thời điểm lưu hành RSV, các bé được tiêm dự phòng kháng thể đơn dòng và theo dõi sau tiêm 30 phút. Bác sĩ ghi nhận sức khỏe của các bé sau tiêm đều ổn định.
RSV là một trong những tác nhân hàng đầu gây ra các bệnh đường hô hấp như viêm phế quản, viêm tiểu phế quản, viêm phổi… ở trẻ nhỏ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thống kê, mỗi năm có hơn 3,6 triệu ca nhập viện và khoảng 100.000 ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi do RSV. Ước tính, khoảng 90% trẻ từng nhiễm RSV trong hai năm đầu đời và có nguy cơ tái nhiễm nhiều lần.
GS.TS.BS Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, Phó Tổng Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cho biết, RSV có thể lây lan mạnh mẽ qua giọt bắn đường hô hấp hoặc tiếp xúc với bề mặt nhiễm virus. Chúng có thể tồn tại đến 6 giờ trên các bề mặt, đồ chơi, bàn phím, tay nắm cửa; 25 phút trên da nhiễm bẩn và 4 tuần trong cơ thể trẻ em, người suy giảm miễn dịch.
“Trẻ càng nhỏ tuổi, nhất là trẻ có tiền sử sinh non hoặc có bệnh nền như tim bẩm sinh, loạn sản phế quản phổi… nguy cơ mắc bệnh và gặp biến chứng càng cao. Do nhiễm RSV sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng thông khí và tưới máu đã suy yếu sẵn ở nhóm trẻ này” GS Ngô Quý Châu cho biết. Thêm rằng, nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, các bệnh do RSV gây ra có thể tiến triển nặng, khiến trẻ bị suy hô hấp, xẹp phổi, bội nhiễm vi khuẩn, tràn khí màng phổi, thậm chí tử vong.
Ước tính, nguy cơ trẻ sinh non bị viêm phổi nặng do RSV cao gấp 3,2 lần so với trẻ sinh đủ tháng. Ở trẻ dưới 24 tháng tuổi mắc bệnh tim bẩm sinh có ảnh hưởng huyết động, nguy cơ nhập viện do nhiễm RSV tăng từ 2,7 – 5 lần so với trẻ khỏe mạnh. Còn ở trẻ dưới 24 tháng bị loạn sản phế quản phổi, nguy cơ này tăng thêm từ khoảng 12,8 – 20 lần so với bình thường. Khi mắc bệnh, những trẻ này có nguy cơ cao phải nhập viện, điều trị hồi sức tích cực và hỗ trợ thở máy. Tình trạng này có thể trì hoãn phẫu thuật bệnh tim bẩm sinh, gia tăng biến chứng ở trẻ sau phẫu thuật tim.
Ngoài ra, nhiễm trùng RSV trong bệnh viện thường có xu hướng diễn tiến nặng, tỷ lệ tử vong cao hơn so với nhiễm trùng RSV do lây nhiễm ngoài cộng đồng. Ở Việt Nam, nhiễm trùng bệnh viện RSV xảy ra với tần suất không nhỏ, thường gặp ở trẻ dưới 6 tháng, tiền sử sinh non, có ít nhất một bệnh nền như tim bẩm sinh, hội chứng Down, bệnh lý thần kinh, suy giảm miễn dịch, bệnh phổi mạn tính.
Hiện các bệnh do RSV gây ra chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, các phương pháp điều trị chủ yếu là hỗ trợ chống suy hô hấp. Việc kiểm soát bệnh phần lớn dựa vào các phương pháp dự phòng thụ động như giữ vệ sinh cá nhân, tránh tiếp xúc gần với trẻ, đeo khẩu trang, sát khuẩn tay và bề mặt…
Tuy nhiên, theo bác sĩ CKI Nguyễn Văn Toản, Phó khoa Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, những biện pháp này cần thiết nhưng chưa đủ, đặc biệt với nhóm trẻ nguy cơ cao. “Hơn 50% các ca nhập viện do RSV xảy ra trong vòng 60 ngày kể từ khi trẻ xuất viện sau sinh. Do đó, cần có chiến lược dự phòng miễn dịch chủ động và thụ động song song”, bác sĩ Toản nhận định.
Trước đó, từ những năm 1960, vaccine bất hoạt bằng formalin đã được nghiên cứu và phát triển nhằm tạo miễn dịch chủ động trong dự phòng RSV ở trẻ em. Tuy nhiên, kết quả thử nghiệm cho thấy vaccine này không những không cung cấp khả năng miễn dịch bảo vệ mà làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm RSV tự nhiên và dẫn đến phản ứng, triệu chứng nghiêm trọng hơn. Năm 2024, FDA đã tạm dừng các thử nghiệm vaccine này. Hiện vaccine phòng RSV chủ động ở trẻ em vẫn đang được nghiên cứu và chưa có vaccine đặc hiệu nào được cấp phép phòng ngừa RSV để sử dụng trên trẻ em. Điều này khiến việc kiểm soát lây nhiễm và bảo vệ nhóm trẻ nguy cơ cao trở thành thách thức lớn, nhất là khi mùa dịch RSV kéo dài nhiều tháng.
Trong bối cảnh này, sự ra đời của kháng thể đơn dòng là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ ngay từ những năm đầu đời. Theo khuyến cáo của Hiệp hội Nhi khoa Việt Nam và các hướng dẫn quốc tế, nhóm trẻ nên được dự phòng lây nhiễm RSV bằng kháng thể đơn dòng bao gồm:
Liều dùng Palivizumab được khuyến nghị là 15 mg/kg/liều tiêm bắp, tiêm mỗi tháng một lần trong 5 tháng liên tiếp trong mùa dịch RSV. Tại Việt Nam, mùa RSV thường bắt đầu từ tháng 8 đến tháng 4 năm sau ở miền Bắc và từ tháng 5 đến tháng 11 ở miền Trung và miền Nam.
Để đáp ứng nhu cầu dự phòng lây nhiễm RSV cho trẻ, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội đang triển khai tiêm nội trú và ngoại trú kháng thể đơn dòng cho nhóm trẻ nguy cơ cao. Chiến lược này kỳ vọng sẽ góp phần ngăn ngừa lây nhiễm RSV một cách chủ động, an toàn, kịp thời, giảm đáng kể tỷ lệ nhập viện, biến chứng nặng và tử vong do virus RSV ở trẻ em.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
