Trĩ độ 1: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và phòng ngừa

Trĩ độ 1 là giai đoạn đầu của bệnh trĩ, có thể khỏi hoàn toàn nếu người bệnh tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, rất ít người phát hiện bệnh trĩ ở giai đoạn này do các dấu hiệu không rõ ràng. Nhận diện nguyên nhân, dấu hiệu của bệnh trĩ độ 1 sẽ có phương pháp điều trị triệt để, phòng ngừa bệnh trĩ tiến triển nặng và tránh tái phát về sau.

Trĩ độ 1 là gì?

Trĩ độ 1 là giai đoạn đầu và nhẹ nhất của trĩ nội, khi búi trĩ chưa lớn, chỉ mới bắt đầu hình thành trong ống hậu môn và nằm hoàn toàn trong ống hậu môn, chưa sa ra bên ngoài.

Theo thống kê của Hội Hậu môn trực tràng Việt Nam, có tới 50-55% dân số Việt Nam mắc bệnh trĩ, chủ yếu là trĩ nội. Dựa vào sự tiến triển của bệnh, trĩ nội được phân loại theo 4 cấp độ. Bệnh trĩ độ 1 thường khó phát hiện do các triệu chứng chưa rõ ràng và khó cảm nhận được. Người bệnh thường bỏ qua giai đoạn này và chỉ thăm khám khi có những triệu chứng khó chịu và không thể chịu đựng được.

Nguyên nhân gây ra trĩ độ 1

Bệnh trĩ xảy ra khi có nhiều áp lực lên các tĩnh mạch xung quanh hậu môn. Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây ra trĩ độ 1 gồm: (1)

• Rặn mạnh khi đại tiện: Tăng áp lực lên tĩnh mạch hậu môn gây giãn nở và suy yếu thành mạch, lâu dần hình thành búi trĩ.
• Ngồi trong thời gian dài, đặc biệt ngồi trên bồn cầu lâu: Ngồi lâu, ngồi ở tư thế xấu như ngồi xổm khiến máu bị ứ trệ lại vùng hậu môn, làm giãn tĩnh mạch trực tràng.
• Táo bón kéo dài: Người bệnh thường xuyên phải rặn mạnh do phân cứng khi đi vệ sinh, làm tăng áp lực lên các tĩnh mạch hậu môn. Phân cứng gây tổn thương niêm mạc, tăng viêm nhiễm và tăng nguy cơ hình thành búi trĩ.
• Tiêu chảy mạn tính: Tiêu chảy kéo dài khiến hậu môn bị kích thích liên tục, làm giãn nở tĩnh mạch hậu môn cũng dẫn đến bệnh trĩ.
• Thường xuyên nâng vật nặng hoặc các hoạt động thể chất gây căng thẳng cho cơ thể: Tăng áp lực đột ngột trong ổ bụng, chèn ép lên tĩnh mạch hậu môn.
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn sẽ tăng áp lực lên vùng chậu, khiến máu khó lưu thông. Đồng thời tăng nguy cơ táo bón do ít vận động.
• Quan hệ tình dục qua đường hậu môn: Làm căng giãn cơ hậu môn, ảnh hưởng đến tĩnh mạch trực tràng, thậm chí gây viêm nhiễm hậu môn.
• Mang thai: Trong quá trình mang thai tử cung to chèn ép tĩnh mạch ở đại tràng, khiến tĩnh mạch phình ra.
• Người có yếu tố nguy cơ như trên 50 tuổi, tỉ lệ trĩ càng cao. Tuổi tác cao, các mô liên kết và thành mạch yếu dần, dễ bị giãn nở, tăng nguy cơ bị trĩ. Người lớn tuổi hệ tiêu hóa và chế độ ăn uống sinh hoạt thay đổi dễ bị táo bón.
• Người mắc các bệnh lý dẫn đến tăng áp lực ổ bụng như bệnh tắc nghẽn phổi mạn tính, phì đại tuyến tiền liệt, hẹp niệu đạo, khối u buồng trứng, ung thư trực tràng lớn…

Dấu hiệu bệnh trĩ độ 1

Trĩ độ 1 là giai đoạn sớm nhất của bệnh trĩ nên triệu chứng bệnh trĩ độ 1 thường không rõ ràng hoặc dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các triệu chứng của bệnh lý khác. Một số dấu hiệu bệnh trĩ giai đoạn đầu có thể thấy như:

• Búi trĩ nằm trên đường lược và nằm gọn bên trong ống hậu môn, chưa sa ra ngoài hậu môn.
• Đi ngoài ra máu nhẹ. Thấy máu tươi trên phân hoặc giấy vệ sinh.
• Cảm giác khó chịu, ngứa ngáy nhẹ. Cảm giác này tăng nhiều hơn nếu người bệnh ngồi lâu, ngồi xổm nhiều hoặc ngồi trên bồn cầu trong thời gian dài.
• Hơi đau nhẹ ở vùng hậu môn khi rặn mạnh do đại tiện.

Triệu chứng này chỉ thoáng qua, đôi khi người bệnh nhầm lẫn nếu gặp phải tình trạng táo bón, phân khô và cứng cũng gây ra tình trạng như trên.

Phương pháp chẩn đoán trĩ độ 1

1. Khám lâm sàng

Bác sĩ thăm khám lâm sàng để kiểm tra tình trạng trĩ như:

• Bác sĩ hỏi về triệu chứng gồm đau rát, ngứa hậu môn, chảy máu khi đại tiện… và các yếu tố khác như thời gian phát hiện bệnh, thói quen ăn uống, sinh hoạt…
• Quan sát vùng hậu môn để phát hiện các biểu hiện của sưng nhẹ, kích ứng ở giai đoạn đầu.
• Thăm khám trực tràng bằng ngón tay để kiểm tra búi trĩ (số lượng, mức độ phát triển).

2. Nội soi hậu môn – trực tràng

Nội soi ống hậu môn trực tràng giúp bác sĩ đánh giá tình trạng bệnh trĩ, đặc biệt trong trường hợp trĩ nội độ 1 hoặc độ 2, hoặc khi có những triệu chứng bất thường ở vùng hậu môn, trực tràng.

Việc nội soi hậu môn trực tràng nhằm xác định vị trí, số lượng, kích thước búi trĩ; đánh giá mức độ sa búi trĩ và tình trạng viêm nhiễm nếu có. Đồng thời loại trừ các bệnh lý hậu môn – trực tràng như polyp trực tràng, viêm loét trực tràng, ung thư trực tràng, nứt kẽ hậu môn.

Biến chứng có thể gặp khi bị trĩ độ 1

Biến chứng thường gặp nhất ở trĩ nội độ 1 là xuất huyết do phân rắn cọ xát vào búi trĩ gây trầy xước niêm mạc ống hậu môn và chảy máu. Máu thường có màu đỏ tươi với một lượng rất nhỏ. Do đó người bệnh ít khi cảm thấy đau.

Nếu không được phát hiện và điều trị, trĩ độ 1 có thể tiến triển nặng hơn, đến giai đoạn 3-4, người bệnh có thể phải thực hiện phẫu thuật để cắt bỏ các búi trĩ bị sa ra ngoài hậu môn gây đau đớn, khó chịu.

Phương pháp điều trị trĩ độ 1

Phương pháp chính điều trị trĩ cấp độ 1 là thay đổi lối sống, chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt. Bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc trong trường hợp cần thiết.

Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt như:

• Bổ sung nhiều chất xơ như ăn nhiều rau xanh, trái cây ngũ cốc nguyên hạt…
• Uống từ 2 lít nước mỗi ngày để làm mềm phân, tránh táo bón.
• Hạn chế ăn đồ ăn cay, nóng, cà phê, rượu bia có thể gây kích thích đường ruột, tăng tình trạng táo bón.
• Hạn chế các thực phẩm chứa nhiều chất béo.
• Khi đại tiện cần hạn chế động tác rặn mạnh. Nên xoa bụng dưới theo chiều kim đồng hồ để kích thích nhu động ruột đẩy phân ra ngoài dễ dàng hơn.
• Tập thể dục thường xuyên, ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp giảm áp lực lên tĩnh mạch hậu môn. Nên tránh động tác mạnh và bài tập nặng như tập tạ, squat khiến gia tăng áp lực lên vùng hậu môn khiến bệnh trĩ nặng hơn.
• Vệ sinh nhẹ nhàng sau mỗi lần đại tiện.

Dùng thuốc điều trị:

Trĩ độ 1 thường chưa có triệu chứng rõ ràng. Khi phát hiện bệnh trĩ giai đoạn đầu, bác sĩ có thể chỉ định một số loại thuốc có tác dụng tăng cường hệ tĩnh mạch, tăng cường sức bền mạch máu, thuốc chống viêm hoặc giảm đau, tùy theo triệu chứng người bệnh gặp phải.

Phòng ngừa bệnh trĩ độ 1

Bệnh trĩ độ 1 có thể khỏi hoàn toàn nếu bệnh được kiểm soát tốt. Người bệnh nên có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Để tránh bệnh tiến triển nặng với người đã mắc trĩ độ 1 hoặc phòng ngừa mắc bệnh trĩ, cần điều chỉnh và duy trì chế độ ăn uống, sinh hoạt điều độ.

• Tăng cường chất xơ, giảm đồ cay nóng, kích thích trong thực đơn hàng ngày.
• Uống đủ nước mỗi ngày.
• Tạo thói quen đi đại tiện đúng giờ và vào một khung giờ cố định.
• Không rặn mạnh khi đi vệ sinh.
• Hạn chế ngồi lâu, đặc biệt ở tư thế ngồi xổm hoặc ngồi lâu trên bồn cầu.
• Vệ sinh hậu môn sạch sẽ bằng nước ấm.
• Tập thể dục thể thao thường xuyên hoặc tập bài tập cải thiện tình trạng trĩ độ 1 như bài tập Kegel tăng cường cơ sàn chậu, bài tập nâng hông…
• Tắm nước ấm.
• Dùng thuốc hỗ trợ như thuốc bôi giảm viêm, thuốc tăng độ bền thành mạch, thuốc nhuận tràng… theo chỉ định của bác sĩ.

Thắc mắc thường gặp

1. Trĩ độ 1 có nguy hiểm không?

Bệnh trĩ giai đoạn đầu, khi mới phát hiện ở mức độ 1 thường không gây nguy hiểm. Các tĩnh mạch ở ống hậu môn hơi phồng lên và chưa sa ra bên ngoài ống hậu môn. Tuy nhiên nếu không điều trị sớm hoặc duy trì những thói quen ăn uống sinh hoạt không tốt, bệnh có thể tiến triển thành trĩ độ 2, 3, 4, gây nhiều biến chứng nghiêm trọng hơn.

2. Trĩ độ 1 có ảnh hưởng đến thai kỳ không?

Hiện chưa có nhiều thông tin về mức độ ảnh hưởng của bệnh trĩ độ 1 đến sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, bệnh trĩ giai đoạn đầu có thể ảnh hưởng đến tâm lý của chị em phụ nữ khi mang thai.

Các triệu chứng của bệnh trĩ độ 1 có thể gây ngứa ngáy vùng hậu môn, khiến chị em cảm thấy khó chịu hơn. Trĩ độ 1 có thể gây chảy máu, ảnh hưởng đến tâm lý của thai phụ. Nếu trĩ tiến triển nặng có thể gây sa búi trĩ, tắc nghẹt búi trĩ, viêm hoặc nhiễm trùng búi trĩ.

Chị em khi mang thai cần thăm khám và kiểm tra mức độ bệnh trĩ để có phương án điều trị hiệu quả, tránh những ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến thai kỳ.

3. Trĩ độ 1 có chảy máu không?

Trĩ độ 1 có gây chảy máu. Đây là dấu hiệu trĩ độ 1 dễ thấy nhất khi bệnh ở giai đoạn nhẹ. Máu thường xuất hiện trên phân, dính vào phân hoặc khi lau thấy trên giấy vệ sinh có đốm máu nhỏ. Lượng máu chảy khi trĩ độ 1 thường nhỏ, dạng vệt nhỏ và mờ và thường là máu tươi.

Khi trĩ trở nên nghiêm trọng hơn, người bệnh có thể thấy máu chảy nhỏ giọt hoặc bắn thành tia, kèm theo tình trạng sa búi trĩ, đau rát vùng hậu môn khi đại tiện.

4. Trĩ độ 1 có cần kiêng gì không?

Dù bị trĩ ở giai đoạn nhẹ hay nặng, người bệnh cần kiêng khem đúng cách. Bệnh trĩ giai đoạn đầu nếu kiêng khem và kết hợp chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt khoa học có thể khỏi hoàn toàn.

Người bệnh bị trĩ độ 1 cần chú ý chế độ ăn uống và sinh hoạt tránh bệnh trở nên nghiêm trọng như:

• Tránh đồ ăn cay nóng, gia vị có tính cay như ớt, tiêu, mù tạt… có thể kích thích niêm mạc hậu môn, gây đau rát và ngứa ngáy nhiều hơn.
• Thực phẩm chiên rán, nhiều dầu mỡ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, dễ gây đầy bụng, táo bón. Từ đó khiến phân cứng, khi đại tiện phân cọ xát vào ống hậu môn gây chảy máu.
• Hạn chế sử dụng thực phẩm chế biến sẵn như đồ hộp, thit nguội, xúc xích. Ăn nhiều dễ gây táo bón. Thực phẩm này cũng chứa nhiều muối, gây giữ nước, sưng viêm ở vùng hậu môn.
• Tránh dùng đồ uống có cồn hoặc cafein, nước ngọt có ga gây đầy bụng, khiến phân khô cứng, dễ táo bón.
• Hạn chế tư thế ngồi làm việc lâu, ngồi lâu trên bồn cầu, ngồi xổm… khiến búi trí phình to hơn.
• Tránh rặn mạnh khi đi vệ sinh. Rặn mạnh khiến tăng áp lực lên vùng hậu môn, khiến búi trĩ sa ra ngoài.
• Tránh mang vác vật nặng không đúng tư thế hoặc tập gym sai cách khiến búi trĩ phát triển nhanh hơn.

5. Khi nào cần gặp bác sĩ?

Trĩ độ 1 thường có thể kiểm soát bằng cách thay đổi lối sống và chế độ ăn uống. Tuy nhiên khi gặp những dấu hiệu dưới đây, bạn nên tới các chuyên gia tiêu hóa để thăm khám và được điều trị kịp thời, tránh bệnh tiến triển nặng hơn.

• Thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt điều độ nhưng triệu chứng bệnh trĩ độ 1 không cải thiện sau 2-4 tuần.
• Chảy máu hậu môn kéo dài như chảy máu khi đi vệ sinh, chảy máu ngay cả khi không đi vệ sinh, máu dính trong phân hoặc chảy thành từng giọt.
• Đau rát, sưng đỏ vùng hậu môn, có thể có dịch nhầy ở hậu môn gây khó chịu, ngứa ngáy. Tình trạng đau tiếp diễn ngay cả khi không đi vệ sinh.
• Búi trĩ sa ra bên ngoài, dù đẩy tay vào được hoặc búi trĩ tự co lên nhưng vẫn có cảm giác khó chịu.

Bạn có thể đến chuyên khoa Tiêu hóa tại các Bệnh viện, Phòng khám Đa khoa thuộc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được kiểm tra cụ thể mức độ và có phương pháp điều trị thích hợp.

Trên đây là những thông tin về bệnh trĩ độ 1, nguyên nhân, dấu hiệu bệnh và những biện pháp cải thiện. Dù là vấn đề khó nói nhưng bạn nên chủ động thăm khám. Khi trĩ trở nặng hơn không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn ảnh hưởng rất nhiều đến tâm lý và chất lượng cuộc sống.