Hen phế quản bội nhiễm: Nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán

Hen phế quản bội nhiễm khiến người bệnh gặp phải các triệu chứng nặng, gia tăng nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng. Vậy triệu chứng hen phế quản bội nhiễm là gì? Chẩn đoán và điều trị bệnh ra sao? Chi tiết sẽ được trình bày trong bài viết sau đây!

Hen phế quản bội nhiễm là gì?

Hen phế quản bội nhiễm là chứng nhiễm trùng đường hô hấp xảy ra trên người mắc bệnh nền là hen phế quản và xuất hiện sau mỗi đợt hen. Vào lúc này, dịch hô hấp sẽ có vi khuẩn, tình trạng ứ đọng dịch hô hấp làm ứ trệ quá trình lưu thông dịch dẫn đến hen bội nhiễm. Bệnh hen suyễn bội nhiễm tiếng anh gọi là superinfected asthma.

Người bị mắc hen phế quản (hen suyễn) thường trải qua một tình trạng viêm nhiễm mạn tính của đường thở, kèm theo sự co thắt, sưng nề tại niêm mạc phế quản và sự tăng tiết chất nhầy trong phế quản. Ở chứng hen phế quản bội nhiễm, những đợt nhiễm trùng có thể lan ra nhu mô phổi, phế nang, tạo điều kiện thuận lợi dẫn đến tình trạng viêm nhiễm phổi và các cơ quan hô hấp khác, làm gia tăng độ phức tạp của quá trình chữa trị bệnh hen phế quản. (1)

Các nguyên nhân gây hen phế quản bội nhiễm

Nguyên nhân gây bệnh hen phế quản (hen suyễn) có thể được bắt nguồn từ yếu tố chủ thể của người bệnh hoặc các yếu tố khác từ môi trường. Trong trường hợp hen phế quản bội nhiễm, bệnh có thể tiến triển do những yếu tố nguy cơ như:

• Thời tiết thay đổi đột ngột: Nhiệt độ đột ngột thay đổi và thời tiết giao mùa nóng – lạnh có thể tạo điều kiện thuận lợi cho virus, vi khuẩn phát triển. Điều này có thể dẫn đến các đợt cúm, viêm nhiễm tại đường hô hấp, vùng tai – mũi – họng, làm gia tăng nguy cơ khiến bệnh hen phế quản diễn tiến nặng hơn.
• Nhiễm độc phổi: Tình trạng nhiễm độc phổi có thể khiến sức đề kháng của phổi suy giảm, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Môi trường ô nhiễm cũng chứa nhiều vi khuẩn dẫn đến bệnh đường hô hấp, làm tăng nguy cơ bị hen suyễn bội nhiễm với người có tiền sử mắc bệnh hen.
• Kiểm soát bệnh hen suyễn chưa hiệu quả: Người bị hen phế quản nếu không được kiểm soát tốt, hệ hô hấp sẽ dần suy yếu, dễ bị kích thích hoặc bị tấn công bởi những tác nhân bên ngoài. Tình trạng này tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn tấn công, gây ra chứng hen bội nhiễm ở đường thở.

Ở trẻ nhỏ, bệnh hen suyễn có thể phát sinh từ một đợt bội nhiễm như nhiễm khuẩn đường thở hoặc nhiễm trùng. Trước khi biểu hiện triệu chứng của bệnh hen, trẻ thường không gặp bất kỳ dấu hiệu nào và chỉ được chẩn đoán là bị bệnh hen phế quản bội nhiễm khi các triệu chứng của một đợt cấp kèm theo tình trạng nhiễm khuẩn xảy ra.

Triệu chứng của hen phế quản bội nhiễm

Bên cạnh những triệu chứng của bệnh hen phế quản, hen phế quản bội nhiễm thường đi kèm với nhiều dấu hiệu, biểu hiện của tình trạng nhiễm khuẩn, điển hình như:

• Ho và đau rát cổ họng: Người bệnh có thể gặp cơn ho kèm theo cảm giác kích thích, đau rát ở họng.
• Có đờm: Thường có mủ (có thể là mủ màu xanh, vàng hoặc nâu như màu rỉ sắt) – dấu hiệu của tình trạng nhiễm trùng.
• Đau tức ngực: Đau tức ngực thường xảy ra đặc biệt là sau các cơn ho, có thể là triệu chứng của tình trạng nhiễm khuẩn lan ra những cơ quan xung quanh.
• Thở khò khè, thở rít, khó thở: Những vấn đề về hô hấp có thể diễn tiến nặng hơn, đặc biệt là trong các cơn hen hoặc khi tình trạng nhiễm khuẩn tăng nặng.
• Sốt nhẹ đến sốt cao: Người bệnh có thể bị sốt (trẻ em sẽ sốt cao hơn so với người lớn).

Ngoài ra, người bệnh hen suyễn bội nhiễm cũng có thể gặp các triệu chứng như sổ mũi, hắt hơi trước khi xảy ra các cơn hen cấp tính.

Chẩn đoán hen phế quản bội nhiễm

Trong quá trình chẩn đoán hen phế quản bội nhiễm, bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử cá nhân và gia đình của người bệnh, tiến hành xem xét các triệu chứng đang biểu hiện… Để xác định chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định cho người bệnh thực hiện các phương pháp xét nghiệm, kỹ thuật chẩn đoán cận lâm sàng khác, ví dụ như: chụp X-quang phổi, chụp CT lồng ngực, đo chức năng hô hấp, xét nghiệm siêu vi, xét nghiệm máu…

Cách điều trị hen phế quản bội nhiễm

Để điều trị dứt điểm chứng hen phế quản bội nhiễm, người bệnh cần được áp dụng phác đồ chữa trị toàn diện, kết hợp dùng kháng sinh để chống lại tình trạng nhiễm trùng và sử dụng thuốc để giảm nhẹ triệu chứng. Ngoài ra, cần duy trì sử dụng những loại thuốc điều trị hen phế quản được bác sĩ chỉ định. Tùy theo tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng một số nhóm thuốc để điều trị, gồm:

• Kháng sinh:
  • Chọn dùng kháng sinh phù hợp với người bệnh hen suyễn bội nhiễm vi khuẩn, thường dựa theo sự đánh giá của bác sĩ hoặc theo kinh nghiệm chữa trị.
  • Dùng kháng sinh phổ rộng thế hệ thứ 2, 3 để giúp đối phó với nhiều loại vi khuẩn.
  • Thuốc chữa triệu chứng nhiễm khuẩn: Bao gồm thuốc giảm ho, hạ sốt, thuốc bù nước để giúp làm giảm nhẹ triệu chứng liên quan đến tình trạng nhiễm trùng.
• Thuốc cắt cơn hen:
  • Các thuốc giãn đường dẫn khí mang đến tác dụng nhanh, thông thường bác sĩ chỉ chỉ định dùng khi người bệnh gặp tình trạng khó thở.
  • Luôn trữ sẵn thuốc được bác sĩ chỉ định để kịp thời xử trí trong trường hợp khẩn cấp.
• Thuốc dự phòng:
  • Bác sĩ có thể chỉ định, tư vấn Corticosteroid dạng hít và thuốc giúp làm giãn đường dẫn khí, mang đến tác dụng kéo dài để duy trì việc điều trị, góp phần ngăn ngừa cơn hen.
  • Thuốc thảo dược dự phòng hen mang đến lợi ích lớn trong việc giúp làm giảm tác dụng phụ, hỗ trợ cho việc chữa trị lâu dài. Một trong những ưu điểm của thảo dược là mang đến khả năng chăm sóc lâu dài nhưng ít gây ra tác dụng phụ. Mặc dù có thể không mang lại hiệu quả tức thì, nhưng theo thời gian chúng có thể giúp người bệnh cải thiện sức khỏe, góp phần phòng ngừa những vấn đề bội nhiễm.

Biến chứng hen phế quản bội nhiễm

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, đúng cách, bệnh hen phế quản bội nhiễm có thể diễn tiến nghiêm trọng hơn, gây ra các biến chứng nặng như:

1. Viêm phế quản

Bệnh thường có các triệu chứng như gia tăng sự khó thở, sốt, đờm nhiều, đờm thường có màu xanh hoặc vàng do nhiễm khuẩn… Bệnh thường xuất hiện vào thời điểm giao mùa nóng lạnh, nhiệt độ đột ngột thay đổi, độ ẩm không khí cao dẫn đến các đợt cúm, tình trạng viêm nhiễm vùng tai – mũi – họng và đường hô hấp khiến bệnh hen suyễn diễn tiến nặng hơn.

2. Khí phế thũng

Khí phế thũng là tình trạng vách của các phế nang trong phổi mất đi tính co giãn, lúc này các phế nang trở nên yếu và dễ vỡ, dẫn đến sự tắc nghẽn đường dẫn khí, làm giảm khả năng trao đổi CO2 và O2 khiến người bệnh khó thở khi gắng sức, thở ra ít, các đầu chi và môi tím tái, ho khạc ra nhiều đờm.

3. Tâm phế mạn tính

Người bệnh hen phế quản nặng có nguy cơ gặp biến chứng tâm phế mạn tính do tăng áp lực động mạch phổi. Triệu chứng điển hình là tím tái, thở gắng sức, gan có thể to hoặc mấp mé bờ sườn, bị đau ở vùng hạ sườn bên phải.

4. Suy hô hấp

Suy hô hấp là một trong các nguyên nhân gây tử vong ở người mắc bệnh hen. Người bị hen phế quản ác tính hoặc cấp tính dễ gặp biến chứng nặng, khiến cơ thể không được cung cấp đủ lượng oxy cần thiết để duy trì sự sống của các cơ quan và mô. Người bệnh dễ gặp triệu chứng thở nhanh, khó thở, đôi khi ngưng thở, phải sử dụng máy hỗ trợ thở và bị tím tái liên tục.

5. Xẹp phổi

Xẹp phổi cũng là biến chứng nặng, nguy hiểm của bệnh hen phế quản bội nhiễm. Xẹp phổi khiến sự giãn nở không hoàn toàn của nhu mô phổi giảm hoặc mất đi, xảy ra do quá trình xẹp phế nang, làm mất thể tích phổi.

6. Tràn khí màng phổi

Ở chứng tràn khí màng phổi, các phế nang giãn rộng, những vùng phế nang giãn mạch máu trở nên thưa thớt, áp lực bên trong phế nang tăng mạnh. Các phế nang dễ bị bục vỡ khi người bệnh hoạt động quá sức hay ho mạnh. Tràn khí màng phổi hai bên là tác nhân gây tử vong ở người bệnh hen suyễn. Chứng tràn khí màng phổi thường xảy ra ở khoảng 5% người bị hen mạn tính.

Cách phòng tránh hen phế quản bội nhiễm

Mỗi người có thể chủ động áp dụng một số biện pháp để hỗ trợ phòng tránh chứng hen phế quản bội nhiễm:

• Người dễ gặp tình trạng viêm nhiễm như người cao tuổi, trẻ em, người có hệ miễn dịch yếu cần duy trì chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng khoa học để góp phần nâng cao sức đề kháng.
• Giữ cho môi trường sống luôn sạch sẽ, vệ sinh định kỳ những bề mặt tiếp xúc thường xuyên, giữ gìn vệ sinh cá nhân thật tốt.
• Xác định và chủ động tránh tiếp xúc với những tác nhân gây dị ứng như nấm mốc, bụi bẩn, hóa chất, phấn hoa… có thể kích thích hệ hô hấp.
• Người bệnh hen phế quản nên duy trì việc tiêm ngừa cúm hàng năm và tiến hành tiêm phòng phế cầu theo hướng dẫn của bác sĩ.

Chăm sóc bệnh nhân hen phế quản bội nhiễm

Khi chăm sóc người bệnh hen phế quản bội nhiễm cần có sự chú ý đặc biệt kết hợp với những biện pháp chăm sóc khác nhau để góp phần làm giảm triệu chứng, nâng cao sức khỏe, chẳng hạn như:

• Tránh để người bệnh tiếp xúc với hóa chất, khói thuốc, các chất gây dị ứng. Đảm bảo không gian sống của người bệnh không có nhiều bụi bẩn, thông thoáng.
• Nhằm giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn, hạn chế gặp tình trạng khó thở, có thể sử dụng máy tạo ẩm để duy trì độ ẩm trong không khí.
• Người bệnh cần được uống đủ nước để làm loãng đờm, hạn chế tình trạng tắc nghẽn đường hô hấp. Cần đảm bảo người bệnh được uống đủ nước trong suốt cả ngày, đặc biệt là khi có triệu chứng hen bội nhiễm.
• Cần đảm bảo người bệnh được sử dụng thuốc hen phế quản đúng cách. Thuốc hít phải được dùng đúng theo chỉ dẫn của bác sĩ và sử dụng đúng thời gian, liều lượng.
• Khi gặp người bị lên cơn hen phế quản, hãy hỗ trợ người bệnh thực hiện kỹ thuật hít thuốc đúng cách và áp dụng kỹ năng thở phù hợp để giảm triệu chứng, đồng thời hạn chế cảm giác khó chịu. Ngoài ra, cần giảm thiểu các hoạt động thể chất và tạo điều kiện để người bệnh được nghỉ ngơi.
• Hãy liên hệ với bác sĩ ngay khi người bệnh gặp triệu chứng nặng, không thể kiểm soát hoặc cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.

Lưu ý, trên đây chỉ là hướng dẫn chăm sóc chung cho người bệnh hen phế quản bội nhiễm. Tùy vào tình trạng cụ thể của từng người bệnh, bác sĩ sẽ đưa ra hướng dẫn chăm sóc riêng biệt phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Một số câu hỏi thường gặp về bệnh hen phế quản bội nhiễm:

1. Suyễn bội nhiễm có nguy hiểm không?

Suyễn bội nhiễm nếu không được chẩn đoán, chữa trị kịp thời, đúng cách có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng. Người bị hen phế quản bội nhiễm cần kiểm soát tốt bệnh lý này theo hướng dẫn của bác sĩ.

2. Hen phế quản bội nhiễm có lây không?

Hen phế quản vốn là bệnh không lây truyền từ người sang người, tuy nhiên vi khuẩn và virus gây bội nhiễm thì có thể lây lan qua đường hô hấp. Người bị hen phế quản cần kiểm soát bệnh tốt, áp dụng các biện pháp phòng ngừa nguy cơ nhiễm virus, vi khuẩn gây bội nhiễm.

3. Hen phế quản bội nhiễm có chữa khỏi hẳn không?

Bệnh hen phế quản thường không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng triệu chứng của bệnh có thể được giảm nhẹ, kiểm soát tốt nếu người bệnh tuân thủ phác đồ chữa trị của bác sĩ. Riêng tình trạng bội nhiễm thì có thể được chữa khỏi hoàn toàn.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Tóm lại, hen phế quản bội nhiễm là tình trạng nặng của bệnh hen phế quản thông thường, khiến quá trình chữa trị gặp nhiều trở ngại, khó khăn hơn. Ngay khi gặp các triệu chứng hen suyễn bội nhiễm, người bệnh cần đến chuyên khoa Hô hấp ở các cơ sở y tế uy tín như Bệnh viện Tâm Anh để thăm khám.