Dấu hiệu bệnh trĩ nặng: Nguyên nhân, chẩn đoán và phòng ngừa

Theo thống kê của Hội hậu môn trực tràng Việt Nam, có tới 35-50% người Việt Nam mắc bệnh trĩ. Tuy nhiên nhiều người chủ quan, ngại thăm khám khiến bệnh trở nặng. Các dấu hiệu bệnh trĩ nặng như sa búi trĩ, chảy máu khi đại tiện, đau rát, sưng tấy vùng hậu môn… gây nhiều bất tiện trong sinh hoạt và làm việc. Người có các dấu hiệu bệnh trĩ nặng cần chủ động thăm khám và điều trị kịp thời trước khi ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Bệnh trĩ nặng là gì?

Bệnh trĩ nặng là giai đoạn tiến triển của bệnh trĩ, thường ở giai đoạn 3 và 4 khi các búi trĩ sa ra ngoài kèm chảy máu hậu môn, gây đau đớn dữ dội và khó khăn trong sinh hoạt. Nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến các biến chứng như thiếu máu, nghẹt búi trĩ, viêm nhiễm, hoại tử, thậm chí rò hậu môn.

Bệnh trĩ là bệnh thường gặp, khi các tĩnh mạch ở hậu môn và trực tràng dưới bị sưng, tạo thành các búi trĩ nhỏ. Trĩ phát triển bên trong trực tràng gọi là trĩ nội. Trĩ phát triển dưới da xung quanh hậu môn được gọi là trĩ ngoại.

Bệnh trĩ nội thường chia thành 4 giai đoạn, bao gồm:

• Giai đoạn 1 (trĩ nội độ I): Trĩ nhẹ, búi trĩ nằm trong ống hậu môn và chưa lồi ra ngoài.
• Giai đoạn 2 (trĩ nội độ II): Búi trĩ đã lòi ra ngoài khi đại tiện nhưng có thể tự co lại vào trong ống hậu môn.
• Giai đoạn 3 (trĩ nội độ III): Búi trĩ đã lồi ra ngoài và không tự co lại vào trong ống hậu môn, cần sự can thiệp đẩy búi trĩ vào.
• Giai đoạn 4 (trĩ nội độ IV): Búi trĩ sa hoàn toàn ra bên ngoài ngay cả khi không đại tiện.

Dấu hiệu bệnh trĩ nặng

1. Sa búi trĩ

Búi trĩ ở bệnh trĩ nặng sa hẳn ra ngoài hậu môn và không thể co lại cho thấy tĩnh mạch hậu môn đã bị giãn quá mức. Người bệnh phải dùng tay đẩy búi trĩ trở lại vào trong ống hậu môn.

Trĩ nội độ 4 hoặc trĩ ngoại kích thước lớn thường gặp tình trạng sa búi trĩ. Búi trĩ gây đau nhiều hơn khi người bệnh ngồi xổm, đại tiện và thuyên giảm khi đứng hoặc nằm.

2. Chảy máu khi đi đại tiện

Chảy máu khi đi đại tiện là một trong những dấu hiệu của bệnh trĩ nặng rõ ràng nhất, đặc biệt ở giai đoạn trĩ nội độ 3-4 hoặc trĩ ngoại có biến chứng tắc mạch. (1)

Khi búi trĩ to dần, hệ thống tĩnh mạch ở hậu môn bị giãn quá mức khiến thành mạch trở nên yếu và dễ vỡ, tăng nguy cơ chảy máu. Khi đại tiện phải rặn mạnh khiến búi trĩ bị căng ra và cọ xát với phân cứng gây chảy máu.

Giai đoạn đầu, người bệnh có thể thấy các vệt máu tươi sau khi đi vệ sinh. Khi bệnh tiến triển nặng hơn, lượng máu chảy nhiều thành giọt hoặc thành tia, có thể dẫn đến mất máu và thiếu máu.

3. Đau rát và sưng tấy vùng hậu môn

Ở giai đoạn trĩ nặng, trường hợp có trĩ ngoại, búi trĩ phát triển lớn và lòi khỏi ống hậu môn khiến người bệnh cảm thấy khó chịu. Khi đi đại tiện, dưới áp lực của ống hậu môn, búi trĩ phình to rõ rệt; máu trong búi trĩ không được lưu thông khi ngồi lâu trên bồn cầu gây đau, rát và sưng tấy ở khu vực hậu môn. Đây là một trong những dấu hiệu bệnh trĩ nặng điển hình nhất.

Trường hợp búi trĩ bị viêm có thể sưng và đau hơn khi đi đại tiện.

Ngoài đau rát vùng hậu môn, biểu hiện trĩ nặng có thể có như cảm giác ngứa hậu môn do dịch tiết từ búi trĩ làm kích ứng da ở hậu môn.

4. Tắc nghẹt và nhiễm trùng búi trĩ

Một trong những triệu chứng bệnh trĩ nặng nguy hiểm và dễ biến chứng là tắc nghẹt và nhiễm trùng búi trĩ.

Búi trĩ có màu thâm đen, sưng đau dữ dội và không thể đẩy trở lại vào trong ống hậu môn. Trong trường hợp nhiễm trùng có thể gây sốt. Nguyên nhân tắc nghẹt và nhiễm trùng búi trĩ có thể do búi trĩ bị chèn ép lâu, máu không thể lưu thông gây tắc mạch, hoại tử mô.

Nếu tắc nghẹt và nhiễm trùng búi trĩ không được xử lý kịp thời có thể dẫn đến rò hậu môn, nhiễm trùng máu.

Nguyên nhân gây bệnh trĩ chuyển nặng

Một số nguyên nhân khiến bệnh trĩ chuyển nặng và không thuyên giảm, qua thời gian có thể gia tăng áp lực lên tĩnh mạch hậu môn như:

• Táo bón: Khi phân cứng, người bệnh phải rặn mạnh làm tăng áp lực lên tĩnh mạch hậu môn khiến búi trĩ phình to hơn.
• Tiêu chảy: Tần suất đi đại tiện nhiều khiến hậu môn liên tục bị kích thích, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm búi trĩ.
• Ngồi lâu, đứng lâu, ít vận động: Công việc đặc thù như dân văn phòng, tài xế, người thường xuyên đứng máy ít vận động khiến máu ở vùng hậu môn bị ứ đọng, búi trĩ sưng to và dễ sa ra ngoài.
• Chế độ ăn ít rau xanh, đồ cay nóng, uống ít nước: Làm tăng nguy cơ táo bón khiến búi trĩ phát triển lớn.
• Thói quen ngồi lâu trong nhà vệ sinh: Gia tăng áp lực lên thành tĩnh mạch gây giãn mạch, búi trĩ phát triển nhanh, dễ tổn thương.
• Mang thai và trĩ sau sinh: Quá trình mang thai đặc biệt trong 3 tháng cuối thai kỳ, tử cung mở rộng đè nén lên tĩnh mạch hậu môn khiến bệnh trĩ nặng hơn. Việc rặn đẻ cũng góp phần tăng nặng bệnh trĩ, khiến búi trĩ bị sa ra ngoài, phải mất thời gian dài mới có thể co trở lại.
• Căng thẳng, stress kéo dài ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, rối loạn nhu động ruột, dễ gây táo bón, tiêu chảy. Từ đó kích thích bệnh trĩ tiến triển nặng.
• Nguy cơ trĩ trở nặng hơn ở người thừa cân, béo phì.

Khi nào cần khám bác sĩ?

Người bệnh nên đến bệnh viện có chuyên khoa tiêu hóa để thăm khám bệnh trĩ trong trường hợp các triệu chứng trở nên nghiêm trọng và không có dấu hiệu thuyên giảm như:

• Chảy máu hậu môn kéo dài khi đại tiện, máu chảy thành tia không chỉ khi đi đại tiện mà ngay cả lúc bình thường.
• Cơn đau, sưng, ngứa khó chịu ở hậu môn do sa búi trĩ không thuyên giảm.
• Hoa mắt, chóng mặt, mệt mỏi do thiếu máu, mất máu kéo dài.
• Búi trĩ có dấu hiệu thâm đen, sưng to, phải dùng tay đẩy búi trĩ vào ống hậu môn.
• Xuất hiện dịch nhầy, gây kích ứng, ngứa ngáy vùng hậu môn.
• Hậu môn sưng, tấy đỏ, có mùi hôi.
• Sốt cao, đau nhức hậu môn liên tục.

Chẩn đoán bệnh trĩ nặng

1. Chẩn đoán lâm sàng

Dựa trên các triệu chứng bệnh trĩ lâm sàng, bác sĩ chẩn đoán mức độ và tình trạng của bệnh trĩ, bao gồm:

• Đi ngoài ra máu đỏ tươi: Dạng nhỏ giọt hay dạng tia.
• Cảm giác khó chịu ở hậu môn: Đau rát, căng tức, khó chịu, sưng đau ở hậu môn, ngứa ngáy, có thể tiết dịch.

Thăm khám hậu môn – trực tràng:

• Bên ngoài có thể thấy búi trĩ to sa ra ngoài ống hậu môn. Khi được yêu cầu rặn có thể quan sát được búi trĩ to lòi ra bên ngoài.
• Quan sát hình ảnh, kích thước búi trĩ để kiểm tra tình trạng nghẹt búi trĩ, huyết khối búi trĩ.
• Các triệu chứng nhợt nhạt, mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt nếu người bệnh thiếu máu.

2. Nội soi hậu môn trực tràng

Soi hậu môn trực tràng bằng ống soi hậu môn giúp phát hiện và xác định các búi trĩ, phân độ búi trĩ và xác định biến chứng, phân loại trĩ nội, trĩ ngoại. Nội soi hậu môn cũng phát hiện các vết loét, polyp hoặc bệnh lý khác kèm theo.

• Nếu trĩ nội thường là các búi trĩ nằm trong đường lược. Khi có nhiều búi trĩ, các búi trĩ nằm sát nhau được gọi là trĩ vòng.
• Nếu là trĩ ngoại, các búi trĩ thường nằm ngoài đường lược, lòi ra khỏi ống hậu môn. Có thể quan sát được các búi trĩ sa xuống.
• Trường hợp trĩ hỗn hợp bao gồm trĩ nội và trĩ ngoại kết hợp.

Qua quan sát dưới hình ảnh nội soi, bác sĩ có thể xác định mức độ của bệnh trĩ và dấu hiệu bệnh trĩ nặng:

• Trĩ nội độ I: các tĩnh mạch giãn cương tụ, đội niêm mạc phồng lên vào trong lòng trực tràng. Khi rặn không lòi ra bên ngoài.
• Trĩ nội độ II: Các tĩnh mạch trĩ giãn nhiều hơn, tạo thành các búi rõ rệt. Khi rặn, các búi trĩ sa ra ngoài hậu môn và tự co lên được.
• Trĩ nội độ III: Các búi trĩ to, khi rặn nhẹ là sa ra ngoài không tự co lên được, phải được đẩy lên.
• Trĩ nội độ IV: Búi trĩ to, luôn sa ra ngoài không đẩy lên được.

3. Siêu âm nội soi

Siêu âm nội soi được thực hiện bằng cách đưa đầu dò siêu âm vào hậu môn để kiểm tra bên trong cấu trúc thành trực tràng giúp đánh giá các búi trĩ nội, tổn thương sâu bên trong hoặc phân biệt với các bệnh lý khác như u trực tràng.

4. Xét nghiệm máu

Nếu bệnh trĩ nặng, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm máu để xác định mức độ thiếu máu do chảy máu kéo dài từ búi trĩ để có phương án điều trị.

Một số xét nghiệm khác có thể được thực hiện để loại trừ các bệnh lý liên quan như nhiễm trùng hoặc rối loạn đông máu.

Phương pháp điều trị bệnh trĩ nặng

Khi có dấu hiệu bệnh trĩ nặng, bác sĩ sẽ đưa ra các phương án điều trị, bao gồm điều trị nội khoa và ngoại khoa trong trường hợp các phương pháp nội khoa không mang lại hiệu quả.

1. Điều trị nội khoa

Thay đổi lối sống góp phần hạn chế bệnh trĩ tiến triển nặng. Người bệnh cần điều chỉnh lại lối sống, chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt bằng cách:

• Tránh lao động thường xuyên ở tư thế ngồi hay đứng lâu. Nên đi lại, vận động nhẹ nhàng sau mỗi 60 phút.
• Không ăn nhiều thực phẩm có tính cay, nóng. Kiêng uống rượu bia, hút thuốc lá.
• Ăn nhiều rau quả tươi và chất xơ để tránh táo bón.
• Uống ít nhất 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày.
• Có thể dùng các thuốc nhuận tràng nếu đang gặp phải tình trạng táo bón: Nên dùng thuốc nhuận tràng tăng tạo khối lượng phân, nhuận tràng thẩm thấu. Hạn chế dùng nhóm nhuận tràng kích thích.
• Tạo thói quen đi đại tiện vào một khung giờ nhất định.

2. Phương pháp can thiệp điều trị trĩ nội

2.1 Thắt búi trĩ bằng vòng cao su

Trường hợp bệnh trĩ nặng, búi trĩ lòi ra ngoài nhưng chỉ có búi trĩ đơn độc, trĩ nội độ II gây chảy máu có thể được chỉ định thắt búi trĩ bằng vòng cao su. Đây là phương pháp đơn giản, được áp dụng nhiều, chi phí hợp lý.

Sau khi thắt búi trĩ sẽ tự rụng. Tác dụng phụ không mong muốn như đau hậu môn, chảy máu sau thắt, loét (do thắt vào vùng da lành).

2.2 Laser

Phương pháp laser cắt búi trĩ ít được áp dụng, hiệu quả mang lại không cao, có nguy cơ gây trĩ hoại tử, áp xe hóa.

2.3 Điều trị bằng thuốc

Bác sĩ có thể dùng các loại thuốc như thuốc tăng cường hệ tĩnh mạch; thuốc bôi hay viên đặt để tăng trương lực tĩnh mạch và giảm đau (do một số thuốc có bổ sung thành phần gây tê, giảm đau).

3. Điều trị biến chứng bệnh trĩ nặng

Nếu các dấu hiệu của bệnh trĩ nặng như có huyết khối trĩ, trĩ nghẹt, chảy máu nhiều có thể được điều trị bằng cách:

• Huyết khối trĩ: Rạch búi trĩ lấy cục máu đông và điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật, tùy theo tình trạng bệnh và chỉ định của bác sĩ.
• Trĩ nghẹt: Đẩy búi trĩ lên. Không nên cố đẩy trĩ nếu không lên được do có thể làm người bệnh đau đớn.
• Chảy máu do trĩ: Điều trị thắt vòng cao su nếu trĩ độ II-III. Truyền máu nến người bệnh mất máu nhiều.

4. Điều trị ngoại khoa

Điều trị ngoại khoa được chỉ định trong trường hợp trĩ nặng gây chảy máu nhiều, trĩ ngoại, trĩ nội ngoại kết hợp; áp dụng điều trị nội khoa không hiệu quả; có biến chứng nặng như huyết khối trĩ, trĩ nghẹt hoặc mức độ bệnh trĩ nặng ở giai đoạn 3-4.

Các biện pháp phẫu thuật có thể được chỉ định như phẫu thuật Longo, phẫu thuật Milligan Morgan.

Phòng ngừa bệnh trĩ nặng

Để tránh triệu chứng bệnh trĩ tiến triển nặng, người bệnh cần điều chỉnh chế độ sinh dưỡng và sinh hoạt hằng ngày, chủ động thăm khám nếu bệnh không có dấu hiệu thuyên giảm.

• Bổ sung chất xơ trong chế độ ăn hàng ngày như tăng cường rau xanh, các loại hoa quả mong nước, nhiều chất xơ và tốt cho hệ tiêu hóa.
• Uống đủ 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày.
• Hạn chế ăn đồ cay nóng, rượu bia, cà phê, thuốc lá.
• Không nên ngồi quá lâu ở một tư thế. Nên vận động, đi lại nhẹ nhàng.
• Tập thể dục mỗi ngày ít nhất 30 phút. Một số bài tập có thể kích thích nhu động ruột, ngăn ngừa táo bón và căng thẳng. Từ đó hỗ trợ điều trị bệnh trĩ. Các bài tập như bài tập Kegels, tư thế tấm ván cao, nâng chân tại chỗ, gập người về phía trước.
• Tạo thói quen đi vệ sinh trong một khung giờ nhất định. Nếu có cảm giác muốn đi đại tiện, cần đi luôn. Nếu nhịn đại tiện, niêm mạc trực tràng sẽ hấp thụ nước từ phân, khiến phân trở nên khô, cứng, có thể cọ xát gây đau búi trĩ.
• Không nên rặn quá mạnh khi đi đại tiện nhằm tránh tổn thương búi trĩ.
• Không ngồi quá lâu trên bồn cầu làm tăng áp lực lên các tĩnh mạch ở hậu môn.
• Vệ sinh sạch sẽ hậu môn và vùng kín sau khi tiểu tiện, đại tiện để tránh viêm nhiễm.
• Kiểm soát cân nặng nhằm giảm áp lực lên vùng hậu môn.
• Lựa chọn đồ lót mềm mại, thoải mái. Hạn chế mặc quần bó sát, tránh cọ xát vào vùng hậu môn.
• Chủ động đến các chuyên khoa tiêu hóa để thăm khám khi các triệu chứng của bệnh trĩ nặng trở nên nghiêm trọng mặc dù đã áp dụng biện pháp can thiệp như chảy máu, sưng viêm, ngứa ngáy kéo dài.

Thắc mắc thường gặp

1. Bệnh trĩ nặng có nguy hiểm không?

Bệnh trĩ nặng có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời như chảy máu kéo dài dẫn đến thiếu máu, tắc mạch búi trĩ gây sưng, đau dữ dội, thậm chí nhiễm trùng nếu không được xử lý kịp thời; sa búi trĩ gây đau đớn, khó chịu.

Cơn đau kéo dài gây khó chịu khi ngồi hoặc đi lại dẫn đến giảm chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng đến sinh hoạt và tâm lý của người bệnh.

Bệnh trĩ nặng không ảnh hưởng đến tính mạng, tuy nhiên khiến người bệnh đau đớn, bất tiện trong sinh hoạt. Do đó, khi có biểu hiện bệnh trĩ nặng, người bệnh nên chủ động thăm khám và điều trị kịp thời.

2. Bệnh trĩ nặng có tái phát sau điều trị không?

Sau khi điều trị bệnh trĩ như dùng thuốc, cắt búi trĩ… bệnh vẫn có thể tái phát nếu như người bệnh không kiểm soát các nguyên nhân gây bệnh, bao gồm việc thay đổi chế độ dinh dưỡng và lối sống.

Nếu duy trì thói quen ăn uống không lành mạnh, ăn ít chất xơ, uống ít nước; ngồi lâu, ngồi xổm, ít vận động hoặc khi đại tiện ngồi quá lâu trên bồn cầu, rặn mạnh, nhịn đại tiện… bệnh trĩ có thể tái phát.

3. Bệnh trĩ nặng có lây không?

Bệnh trĩ nặng không lây sang người khác. Bệnh không xuất phát từ nguyên nhân có vi khuẩn, virus hay nấm nên không lây qua tiếp xúc, ăn uống hoặc quan hệ tình dục. Tuy nhiên trong gia đình có thể có nhiều người mắc trĩ do chung chế độ ăn uống ít chất xơ hoặc có người bị trĩ do cơ địa yếu hoặc táo bón mạn tính, nguy cơ mắc bệnh trĩ cao hơn.

Để biết thêm thông tin về dấu hiệu bệnh trĩ nặng, phương pháp điều trị và phòng ngừa bệnh tiến triển nặng, quý khách hàng có thể liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh theo phương thức:

Trên đây là những thông tin về dấu hiệu bệnh trĩ nặng. Người bệnh cần theo dõi và chủ động đến chuyên khoa tiêu hóa để thăm khám nếu các triệu chứng bệnh không thuyên giảm. Trường hợp cần dùng thuốc hoặc chỉ định phẫu thuật cần tuân thủ theo phác đồ điều trị của bác sĩ, đồng thời kết hợp thay đổi lối sống, vận động, chế độ dinh dưỡng hàng ngày.