Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ: Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị

Khi bị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ, phổi của người bệnh không thể dễ dàng đưa oxy vào máu hoặc loại bỏ carbon dioxide (CO2) từng đợt. Điều này gây ra tình trạng oxy thấp hoặc mức CO2 cao trong máu, gây thiếu oxy máu từng đợt về đêm. Vậy ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là gì, nguyên nhân và cách điều trị ra sao?

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ là gì?

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ là tình trạng đường thở bị tắc nghẽn, lượng không khí đến phổi bị hạn chế dẫn đến giảm oxy máu nhiều lần và vi thức giấc trong khi ngủ. Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn có thể gây ra ngáy to hoặc phát ra tiếng nghẹn; trong một số trường hợp khi não và cơ thể bị thiếu oxy, người bệnh có thể thức giấc. Điều này có thể xảy ra vài lần một đêm, hoặc trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, có khả năng xảy ra hàng trăm lần một đêm. (1)

Nguyên nhân suy hô hấp lúc ngủ

Các nguyên nhân phổ biến gây ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ gồm:

• Thừa cân: Nguy cơ mắc chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn sẽ cao hơn nếu người bệnh bị thừa cân (có chỉ số khối cơ thể từ 25 trở lên) hoặc béo phì (có chỉ số khối cơ thể từ 30 trở lên).
• Kích thước cổ lớn: Nguy cơ ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ của bạn cao hơn nếu bạn có kích thước cổ từ 43,18cm trở lên đối với nam giới hoặc từ 40,64cm trở lên đối với nữ giới. Cổ lớn có nhiều mô mềm hơn, có thể chặn đường thở của bạn trong khi ngủ.
• Giới tính nam: Ngưng thở ngủ tắc nghẽn khi phổ biến ở nam giới hơn ở nữ giới. Đối với phụ nữ, nguy cơ ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn tăng lên khi bước vào giai đoạn mãn kinh.
• Tăng huyết áp: Những người bị bệnh tăng huyết áp thường có khả năng mắc chứng ngừng thở tắc nghẽn khi ngủ nhiều hơn người bình thường.
• Bất thường đường thở: Ví dụ như vách ngăn mũi bị lệch hoặc polyp mũi, viêm amidan quá phát, bất thường cấu trúc sọ mặt, cằm lẹm cũng có thể là nguyên nhân dẫn đến suy hô hấp lúc ngủ.
• Tiền sử gia đình: Người bệnh có nguy cơ mắc chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ cao hơn nếu trong gia đình cũng có người mắc chứng bệnh này. Các yếu tố gia đình phổ biến khác như: ít hoạt động thể chất, béo phì và thói quen ăn uống không lành mạnh cũng có thể là yếu tố gây ra bệnh.

Triệu chứng suy hô hấp lúc ngủ

Triệu chứng phổ biến nhất của chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ là ngáy. Tuy nhiên, không phải ai ngáy cũng bị ngừng thở tắc nghẽn khi ngủ. Ngáy có thể là dấu hiệu của bệnh này khi đi kèm với những lần ngừng thở thầm lặng và tiếng nghẹn thở, hoặc thở hổn hển. Những người ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn thường buồn ngủ quá mức hoặc mệt mỏi vào ban ngày. (2)

Các triệu chứng phổ biến của chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ bao gồm:

• Ngáy to hoặc thường xuyên.
• Những khoảng dừng thầm lặng trong hơi thở.
• Tiếng nghẹn thở hoặc thở hổn hển.
• Buồn ngủ hoặc mệt mỏi vào ban ngày.
• Ngủ không ngon giấc hoặc không sâu giấc.
• Mất ngủ.
• Đau đầu buổi sáng.
• Thường xuyên thức dậy vào ban đêm để đi vệ sinh.
• Khó tập trung.
• Giảm trí nhớ.
• Giảm ham muốn tình dục.
• Khó khăn trong việc duy trì sự cương cứng.
• Cáu gắt.

Ở trẻ em, biểu hiện của ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ là: Tăng động, khó tập trung hoặc học kém ở trường, ngáy to, đái dầm, thường xuyên cử động tay chân khi ngủ, ngủ ở tư thế bất thường hoặc ngủ với tư thế cổ duỗi ra, trào ngược (ợ nóng) hoặc đổ mồ hôi đêm.

Đối tượng nguy cơ ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ

Nam giới có nguy cơ bị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ cao hơn nữ giới. Ngoài ra, những bệnh nhân được chẩn đoán mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và viêm phổi, hen suyễn… cũng có nguy cơ mắc bệnh.

Những người hút thuốc lá có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người đã cai thuốc lá và người không hút thuốc lá. Những người có bệnh nền đi kèm như tăng huyết áp, đái tháo đường, suy tim có nguy cơ ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ cao hơn người có sức khỏe bình thường. (3)

Theo một số nghiên cứu, khoảng 76,8% những người có chất lượng giấc ngủ kém thường xuất hiện nguy cơ ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Khi mức BMI (chỉ số khối lượng cơ thể) tăng, chất lượng giấc ngủ của người đó sẽ bị suy giảm và nguy cơ mắc bệnh cũng tăng lên.

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ ở trẻ em thường chiếm khoảng 1-5% trẻ em ở mọi lứa tuổi mắc viêm amidan phì đại gây nghẽn đường thở.

Chẩn đoán bệnh ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ

Chẩn đoán ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ chỉ có thể được thực hiện với người đang có vấn đề về giấc ngủ. Để xác định một người có bị bệnh hay không, trước tiên bác sĩ sẽ khám sức khỏe, hỏi về các triệu chứng, thu thập tiền sử cá nhân và gia đình. (4)

Trong quá trình đánh giá xem người đó có bị nguy cơ mắc bệnh hay không, bác sĩ có thể hỏi các câu hỏi như: Bạn có cảm thấy mệt mỏi hoặc buồn ngủ vào ban ngày không? Có ai nói với bạn rằng bạn ngáy hoặc sặc khi ngủ không? Bạn có thấy khó tỉnh táo khi làm việc, lái xe, đọc sách hoặc xem ti vi không? Có ai trong gia đình được chẩn đoán mắc chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ, hay ngừng thở khi ngủ không?…

Trong quá trình khám, bác sĩ cũng có thể xem xét cân nặng, chu vi cổ, huyết áp hoặc các tình trạng bệnh lý khác, xem các yếu tố có làm nguy cơ mắc chứng ngừng thở tắc nghẽn khi ngủ cao hơn không. Một số bác sĩ có thể yêu cầu người đến khám điền vào bảng câu hỏi về thói quen khi ngủ.

Nếu bác sĩ nghi ngờ một người bị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ dựa trên kết quả khám và các triệu chứng, bác sĩ có thể sẽ đề nghị thực hiện xét nghiệm giấc ngủ bằng cách đo đa ký giấc ngủ.

Bác sĩ và kỹ thuật viên sẽ hướng dẫn người bệnh về thời điểm đến bệnh viện, những gì cần mang theo hoặc có nên dùng thuốc vào ngày hôm đó hay không.

Sau khi thích nghi với phòng nội trú, một kỹ thuật viên sẽ gắn các điện cực theo dõi vào chân, ngón tay, ngực và đầu của người bệnh. Các cảm biến đo quá trình của cơ thể trong khi ngủ.

Cách điều trị Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ

Nếu cho rằng người bệnh có khả năng cao bị suy hô hấp lúc ngủ, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện đo đa ký giấc ngủ với thiết bị thở áp suất không dương (PAP).

Thiết bị PAP giúp giữ cho các mô mềm của đường thở mở trong lúc ngủ, bằng cách dẫn luồng không khí được nén và làm ẩm qua ống đi vào mặt nạ được gắn lên mặt người bệnh khi đang ngủ. Hoạt động sinh lý được theo dõi ở các áp suất không khí khác nhau do thiết bị PAP cung cấp để xem áp suất nào là tốt nhất cho người bệnh.

Bác sĩ sẽ chẩn đoán bệnh dựa trên kết quả của đo đa ký giấc ngủ. Sau khi có kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ và kế hoạch điều trị phù hợp với tình trạng của người bệnh. Một số cách điều trị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ phổ biến như:

• Liệu pháp áp lực đường thở dương: Liệu pháp PAP là phương pháp điều trị chính cho ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Thiết bị PAP có mặt nạ đeo trên mũi và miệng khi ngủ. Mặt nạ được kết nối bằng ống mềm với một máy nhỏ bên cạnh giường và máy sẽ bơm khí qua ống mềm, đi vào mặt nạ để mở đường thở cho người bệnh.
• Các thiết bị thở khác: Ngoài PAP, còn có các thiết bị trong miệng giúp định vị lưỡi hoặc hàm của người bệnh theo cách không chặn luồng khí. Các thiết bị trong miệng này có thể được bác sĩ cân nhắc sử dụng trong một số trường hợp.
• Phẫu thuật: Phương pháp phẫu thuật có thể áp dụng cho một số người bệnh đặc biệt bị ngừng thở tắc nghẽn khi ngủ mức độ nặng do nguyên nhân hàm mặt và hầu họng. Mục tiêu của phẫu thuật là ổn định hoặc mở rộng đường hô hấp trên để cải thiện luồng khí. Trong trường hợp này, phẫu thuật có thể giúp liệu pháp PAP dễ chịu hơn và hiệu quả hơn.
• Kích thích thần kinh: Một lựa chọn khác cho những người không thể sử dụng liệu pháp PAP là một thiết bị được cấy ghép bằng phẫu thuật ở phần trên ngực. Thiết bị này kết nối với một dây thần kinh hạ thiệt để kích thích cơ lưỡi và vùng hầu họng giúp đường thở thông thoáng giảm tắc nghẽn.

Biện pháp phòng tránh ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ

Những người bị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ nên tránh uống nhiều rượu và hạn chế sử dụng thuốc ngủ hoặc các loại thuốc gây ra tình trạng an thần nặng. Những thứ này có thể khiến chứng ngưng thở khi ngủ trở nên tồi tệ hơn.

Hút thuốc là yếu tố chính gây ra nhiều trường hợp suy hô hấp nói chung. Vì vậy, việc cai thuốc lá và/hoặc không bao giờ hút thuốc là rất quan trọng để ngăn ngừa.

Ngoài ra, để phòng tránh ngừng thở tắc nghẽn khi ngủ, người bệnh cần phải:

• Luôn duy trì cân nặng đạt chuẩn.
• Duy trì thói quen ngủ tốt.
• Kiểm soát tình trạng sức khỏe và các bệnh lý nền, chẳng hạn như cholesterol cao, huyết áp cao và bệnh tiểu đường loại 2.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm.

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng trong cuộc sống và có nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng. Do đó, mọi người nên tránh hút thuốc, không nên để thừa cân, béo phì và kiểm soát các bệnh lý mãn tính nếu có.