Anh Phongsay (37 tuổi, Campuchia) sốt kéo dài gần hai tháng kèm ho nhiều đờm, ăn uống kém, buồn nôn và sụt cân, được chẩn đoán mắc lao kê ở phổi và tuyến tiền liệt.
Thạc sĩ bác sĩ CKI Nguyễn Thanh Thùy, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) cho biết người bệnh phát hiện mắc lupus ban đỏ hệ thống hơn hai năm trước, kèm tổn thương biến chứng đa cơ quan bao gồm thận, huyết học và khớp. Người bệnh được điều trị phối hợp các thuốc ức chế miễn dịch mạnh để kiểm soát bệnh. Hai tháng trước nhập viện, người bệnh ho đờm kèm sốt cao kéo dài, tiểu khó.
Kết quả chụp CT ngực ghi nhận nhiều tổn thương kính mờ, đông đặc cùng vô số nốt nhỏ rải rác khắp hai phổi, hình ảnh điển hình của lao kê. MRI tuyến tiền liệt ghi nhận tổn thương tại tuyến tiền liệt nghi viêm – áp xe tuyến tiền liệt và được sinh thiết để chẩn đoán xác định.
Lao kê là một trong những thể lao nặng nhất. Khác với lao phổi thông thường chỉ khu trú tại nhu mô phổi, ở lao kê, vi khuẩn lao xâm nhập vào máu rồi phát tán đến nhiều vị trí trong cơ thể. Trên phim CT hoặc X-quang ngực, các tổn thương xuất hiện dưới dạng hàng nghìn nốt nhỏ kích thước khoảng 1-2 mm rải đều khắp hai phổi, giống những hạt kê nên được gọi là lao kê.
Do vi khuẩn đã lan theo đường máu, người bệnh không chỉ tổn thương phổi mà còn có nguy cơ mắc lao ở nhiều cơ quan khác như hạch bạch huyết, màng não, gan, lách, xương khớp, thận hoặc hệ tiết niệu – sinh dục. Nếu không được điều trị kịp thời, lao kê có thể gây suy kiệt nặng, vi lao lan tràn lên não – màng não, lao đa cơ quan và làm tăng nguy cơ tử vong.
Một đặc điểm khiến lao kê dễ bị bỏ sót là triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu. Người bệnh chủ yếu sốt kéo dài, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, ho hoặc ho ít, đôi khi chỉ biểu hiện giống một đợt nhiễm trùng thông thường. Ở giai đoạn sớm, hình ảnh trên X-quang ngực cũng có thể chưa rõ ràng, trong khi các biểu hiện lâm sàng dễ nhầm với viêm phổi, bệnh tự miễn đang hoạt động hoặc nhiều bệnh khác.
Trên nền lupus ban đỏ hệ thống, người bệnh được chẩn đoán lao kê kèm tổn thương lao tại tuyến tiền liệt, một vị trí hiếm gặp của bệnh lao. Theo bác sĩ Thùy, lao kê có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan ngoài phổi, trong đó có hệ tiết niệu – sinh dục.
Vi khuẩn lao thường lan đến tuyến tiền liệt theo đường máu hoặc lan ngược từ các cơ quan khác trong hệ tiết niệu – sinh dục. Bệnh tiến triển âm thầm, có thể gây tiểu buốt, tiểu khó, đau vùng tầng sinh môn, đau khi xuất tinh hoặc sốt kéo dài. Tuy nhiên, không ít trường hợp gần như không có triệu chứng đặc hiệu, chỉ được phát hiện khi siêu âm, chụp cộng hưởng từ, sinh thiết hoặc dẫn lưu ổ áp xe để tìm nguyên nhân.
Lao tại vị trí tuyến tiền liệt thường khó chẩn đoán và có thể bỏ sót vì các triệu chứng bệnh lý có thể nhầm lẫn với các bệnh lý khác tại tuyến tiền liệt hoặc thậm chí không có triệu chứng, và hình ảnh học chẩn đoán có thể không phân biệt được với ung thư tuyến tiền liệt.
Bác sĩ Thùy cho biết người bệnh nghi ngờ có áp xe tuyến tiền liệt qua hình ảnh MRI tuyến tiền liệt, được sinh thiết và nuôi cấy cho kết quả AFB dương tính. Điều này cho thấy vi khuẩn không còn khu trú ở phổi mà đã lan sang cơ quan khác, phù hợp với chẩn đoán lao kê tổn thương đa cơ quan.

Lupus ban đỏ hệ thống và việc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có thể là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc các nhiễm trùng cơ hội, trong đó có bệnh lao. Người bệnh đã có 7 lần truyền thuốc đặc trị thường được chỉ định ở những trường hợp lupus có tổn thương cơ quan nặng như thận, thần kinh hoặc huyết học. Thuốc giúp kiểm soát phản ứng tự miễn nhưng đồng thời làm suy giảm hoạt động của hệ miễn dịch, khiến cơ thể khó kiểm soát các tác nhân gây bệnh cơ hội, đặc biệt là những vi khuẩn có khả năng tồn tại âm thầm như trực khuẩn lao.
Trong nhiều trường hợp, vi khuẩn lao đã tồn tại ở trạng thái tiềm ẩn trong cơ thể từ trước. Khi hệ miễn dịch suy yếu, vi khuẩn có điều kiện tái hoạt động và trở thành bệnh lao tiến triển. Vì vậy, người mắc bệnh tự miễn đang điều trị thuốc ức chế miễn dịch thường được theo dõi sát để phát hiện sớm các dấu hiệu nhiễm trùng.
Sau hội chẩn nhiều chuyên khoa gồm Hô hấp, Miễn dịch Lâm sàng và Tiết niệu nhằm đánh giá toàn diện tình trạng lao đa cơ quan trên nền lupus ban đỏ hệ thống, các bác sĩ phối hợp điều trị bằng thuốc kháng lao theo phác đồ, kháng sinh kiểm soát nhiễm khuẩn, điều chỉnh corticosteroid phù hợp với bệnh nền lupus, đồng thời theo dõi sát đáp ứng lâm sàng và các chỉ số viêm, chức năng thận, huyết học.
Người bệnh được cách ly ở phòng chuyên biệt. Trong quá trình điều trị, ban đầu có xảy ra tình trạng sốt cao liên tục khó hạ sốt với các thuốc hạ sốt thông thường. Lý giải cho vấn đề này là vì tải lượng vi khuẩn lao cao trong cơ thể, khi điều trị với thuốc kháng lao sẽ gây ra tình trạng phản ứng viêm quá mức, còn được gọi là phản ứng nghịch thường. Sau khi loại trừ tình trạng sốt do các nguyên nhân khác như tình trạng nhiễm trùng nặng do vi khuẩn, bệnh tự miễn tái hoạt động, bác sĩ Thùy trấn an người bệnh và điều chỉnh lại thuốc điều trị. Sau đó tình trạng sốt giảm dần rồi hết sốt, không còn khó thở, ăn uống khá hơn, sinh hiệu ổn định và các chỉ số cận lâm sàng cải thiện, đủ điều kiện xuất viện sau một tuần điều trị nội trú.
Bác sĩ Thùy khuyến cáo người đang điều trị các bệnh mạn tính bằng thuốc ức chế miễn dịch cần tái khám đúng lịch, thực hiện đầy đủ các xét nghiệm theo dõi theo chỉ định nhằm đánh giá hiệu quả điều trị cũng như phát hiện sớm các biến chứng và bệnh nhiễm trùng. Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt kéo dài trên hai tuần, ho dai dẳng, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân, ra mồ hôi về đêm hoặc các triệu chứng tiết niệu kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và xác định nguyên nhân, tránh để bệnh tiến triển sang giai đoạn nặng.
*Tên người bệnh đã được thay đổi
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH