Anh Huy, 45 tuổi, đang làm việc thì đau thắt ngực từng cơn, 2/3 nhánh mạch máu lớn nuôi tim tắc hoàn toàn, nguy cơ đột tử.

Anh Huy (ngụ Q. Phú Nhuận TP HCM) là lập trình viên, cơ địa khỏe mạnh, không hút thuốc lá, không thừa cân và không có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường. Do đó khi cấp cứu tại bệnh viện gần nhà, anh chưa được chẩn đoán mắc bệnh tim mạch. Bác sĩ sơ cứu rồi chuyển anh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Ngày 02/03/2024, BS.CKI Lê Văn Tuyến, Trung tâm Can thiệp mạch cho biết, bệnh nhân Huy nhập viện trong trạng thái khó thở, vã mồ hôi, đau ngực từng cơn kéo dài. Nhận định người bệnh có nguy cơ bệnh mạch vành – nguồn cơn gây nhồi máu cơ tim, do công việc cả ngày ngồi máy tính, ít vận động, không tập thể dục…, bác sĩ tiến hành đo điện tâm đồ, chẩn đoán tình trạng nhồi máu cơ tim cấp vùng trước rộng.

Kết quả siêu âm tim cho thấy chỉ số phân suất tống máu EF (Ejection Fraction) chỉ còn 40%, tim không còn khả năng bơm máu một cách hiệu quả để đáp ứng đủ nhu cầu của cơ thể, người bệnh bị nhồi máu cơ tim cấp kèm suy tim cấp.

Kết quả chụp mạch vành xác định tắc hoàn toàn ngay lỗ xuất phát của nhánh động mạch vành trái – nhánh động mạch nuôi máu chính của tim. Nếu không can thiệp nong mạch ngay sẽ khiến thất trái tê liệt, không thể đưa máu đến nuôi tim gây thiếu máu cơ tim, suy tim nặng, nguy cơ đột tử.

Theo BS.CKII Huỳnh Ngọc Long, Phó giám đốc Trung tâm Tim mạch, đây là trường hợp khá đặc biệt vì bệnh nhân còn trẻ, không có các yếu tố nguy cơ nhồi máu cơ tim. Khả năng cơn nhồi máu cơ tim bộc phát là do anh Huy duy trì lối sống tĩnh tại nhiều năm, không tập thể dục.

Bác sĩ Long lý giải, vận động gắng sức góp phần giúp chúng ta thấu hiểu cơ thể, bộc lộ sớm các bất thường (như hụt hơi, khó thở, đau ngực…) để tầm soát phát hiện sớm, tránh tình trạng mạch vành tắc nghẽn nặng đe dọa tính mạng. Nếu ngồi lâu, ít vận động trong thời gian dài như bệnh nhân Huy sẽ cản trở việc phát hiện sớm các tình trạng bệnh lý.

Thói quen ít vận động khiến những mảng bám cholesterol dễ tích tụ trong mạch máu, đồng thời khiến máu lưu thông chậm, lắng đọng axit béo trong mạch máu, làm tắc mạch vành và gây nhồi máu cơ tim.

Sau 30 phút kể từ lúc nhập viện, anh Huy được can thiệp mạch. Lúc này, cơn đau ngực khó thở vẫn tiếp diễn, nhịp tim bệnh nhân ngày một nhanh. Ê kíp đưa dây dẫn qua nhánh mạch vành bị tắc, dùng bóng nong tái thông dòng chảy, kết hợp với siêu âm trong lòng mạch (IVUS) để đặt một stent kích thước lớn (4.5 mm) tại đoạn đầu của động mạch vành liên thất trước.

Ngay khi dòng chảy được khôi phục, bệnh nhân cảm thấy nhẹ ngực và dễ thở, nhịp tim ổn định. Một ngày sau can thiệp, người bệnh hồi phục, sinh hoạt bình thường và xuất viện sau đó hai ngày.

Nhồi máu cơ tim cấp (đột quỵ tim) là tình trạng cơ tim bị thiếu máu nuôi và hoại tử do mạch vành (mạch máu nuôi cơ tim) bị tắc nghẽn đột ngột bởi cục huyết khối trong lòng mạch. Nếu lưu lượng máu không được phục hồi nhanh chóng, cơn nhồi máu cơ tim cấp có thể gây tổn thương cơ tim vĩnh viễn và tử vong.

Nhồi máu cơ tim cấp tính (AMI) là một trong những nguyên nhân gây tử vong ở nhiều người ở các nước phát triển. Tỷ lệ mắc bệnh này lên tới 3 triệu người trên toàn thế giới, với hơn 1 triệu ca tử vong hàng năm ở Mỹ. Số người chết vì nhồi máu cơ tim ở Trung Quốc lên tới 2,5 triệu mỗi năm và con số này vẫn đang tăng trong những năm gần đây. Hiện nay, số lượng người trẻ bị nhồi máu cơ tim ngày càng gia tăng, chiếm khoảng ⅓ tổng số dữ liệu về căn bệnh này.

Nghiên cứu của Đại học Khoa học Y khoa Kermanshah công bố năm 2023 cho thấy, tỷ lệ mắc nhồi máu cơ tim cao hơn ở những người  > 60 tuổi. Theo bác sĩ Tuyến, nhồi máu cơ tim xảy ra ở tuổi 45 được đánh giá là trẻ, dưới 35 tuổi là rất trẻ. Bác sĩ Tuyến dẫn một thống kê các ca được điều trị tại các bệnh viện lớn trong nước cho thấy tỷ lệ nhồi máu cơ tim ở người trẻ lên đến 10,5% (ở nước ngoài chỉ 2-8%), nhồi máu cơ tim ở người rất trẻ là 1,8% (ở nước ngoài chỉ 1%).

Tại BVĐK Tâm Anh, năm 2023 đã tiếp nhận điều trị cho hơn 450 trường hợp bệnh mạch vành, trong đó bệnh nhân trẻ nhất là nữ giới 35 tuổi, bị nhồi máu cơ tim do rối loạn mỡ máu. Đây là những con số đáng báo động về mức độ trẻ hóa của bệnh nhồi máu cơ tim, cũng như cảnh báo mức độ nguy hiểm của bệnh đối với giới trẻ hiện nay.

Bác sĩ Long cảnh báo, người trẻ có sức đề kháng tốt, ít bệnh lý kèm theo nên khả năng vượt qua cơn nhồi máu cơ tim tốt hơn người lớn tuổi. Tuy nhiên, điểm khác biệt là sự hình thành cục máu đông gây tắc mạch vành của người trẻ thường cấp tính và đột ngột.

Trong khi ở người lớn tuổi, quá trình này thường kéo dài và diễn ra từ từ, giúp trái tim dần thích nghi. Do đó, rủi ro gặp phải biến chứng sau nhồi máu cơ tim cấp ở người lớn tuổi ít hơn so với người trẻ. Các biến chứng này gồm 3 nhóm: biến chứng rối loạn nhịp, biến chứng suy tim, biến chứng cơ học (ít gặp, ví dụ như thủng tim, vỡ tim, bệnh van tim cấp tính…).

Các yếu tố nguy cơ của xơ vữa động mạch vành dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp bao gồm: hút thuốc lá, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp không điều trị và đái tháo đường. Trên người trẻ còn thêm yếu tố di truyền, bác sĩ cần quan tâm đến yếu tố này.

Để nhận biết cơn nhồi máu cơ tim, người bệnh cần nhớ triệu chứng điển hình là đau thắt ngực, cảm giác giống như lồng ngực bị bóp, siết hoặc đá đè trên ngực. Cơn đau có thể ở vị trí lồng ngực hoặc lan rộng sang tay trái, lan tới cằm, kèm theo vã mồ hôi, khó thở, kéo dài từ 20-30 phút thậm chí vài giờ. Ngoài ra, triệu chứng còn là loạn nhịp tim; chướng bụng, buồn nôn và ói mửa; tụt huyết áp, mặt tái và nhợt nhạt…

Các nghiên cứu cho thấy thời gian vàng cấp cứu nhồi máu cơ tim là trong vòng 24 giờ đầu tiên từ khi khởi phát triệu chứng đau ngực. Thời gian tốt nhất để tái thông mạch vành là trong 12 giờ đầu tiên từ khi khởi phát triệu chứng đau ngực. Tái thông mạch máu nuôi tim càng sớm thì hiệu quả càng cao. Vì thế, khi nghi ngờ một người bị nhồi máu cơ tim, cần khẩn trương đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất, không trì hoãn để tránh mất đi “thời gian vàng”, bác sĩ Tuyến nhấn mạnh.