Đau nhức chân cả tháng tưởng bệnh xương khớp, ông Kha, 67 tuổi, bất ngờ với chẩn đoán huyết khối bít tắc tĩnh mạch đùi gây thuyên tắc phổi.

Trước đó một tháng, ông Kha thấy đùi và cẳng chân phải hơi sưng, đau nhức nhẹ. Đi khám tại một bệnh viện, ông được chẩn đoán căng cơ, uống thuốc kết hợp xoa bóp nửa tháng thì khỏi. Gần đây chân ông đau trở lại kèm triệu chứng hụt hơi, chơi thể thao được 15 phút phải dừng lại nghỉ. Đến khi mệt mỏi nhiều hơn, không thể leo cầu thang quá một lầu vì khó thở, ông mới đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

Ngày 17/10, ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, cho biết ông Kha có những dấu hiệu đặc trưng của bệnh tim mạch, nhưng kết quả điện tâm đồ bình thường và siêu âm tim thấy chức năng co bóp tim tốt, không bệnh van tim nhưng có tăng áp động mạch phổi. Bác sĩ nghi ngờ nguyên nhân liên quan đến động mạch phổi, chỉ định chụp CT có cản quang, phát hiện huyết khối nằm rải rác ở các nhánh động mạch phổi hai bên, cản trở phần lớn dòng máu lưu thông từ tim đến phổi.

“Đây chính là nguyên nhân khiến bệnh nhân khó thở, hụt hơi khi leo cầu thang hay vận động gắng sức”, bác sĩ Kiều nói, thêm rằng những cục máu đông này xuất phát từ tĩnh mạch đùi, trôi theo dòng máu đi lên gây thuyên tắc phổi cấp tính.

Thuyên tắc phổi (còn gọi là thuyên tắc động mạch phổi) đứng hàng thứ ba trong số các nguyên nhân tử vong do bệnh tim mạch, chỉ sau nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Bệnh xảy ra khi các cục máu đông ở vị trí khác trong cơ thể, thường là ở chân hoặc tay, di chuyển qua tĩnh mạch về tim rồi trôi lên các mạch máu ở phổi. Tình trạng này làm tắc nghẽn một hoặc nhiều động mạch phổi, cản trở lưu lượng máu đến phổi, gây tổn thương, nhồi máu nhu mô phổi, giảm nồng độ oxy trong phổi và làm tăng áp lực trong động mạch phổi.

BS.CKI Phạm Phong Luân, khoa Nội tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nhận định, ông Kha bị huyết khối tĩnh mạch đùi từ trước nhưng không phát hiện, huyết khối ngày càng nhiều thêm làm tắc nghẽn lòng mạch, khiến chân ông sưng và đau nhức nhiều ngày qua.

Những cục máu đông này còn trôi lên động mạch phổi gây bít tắc, cản trở lưu thông máu. May mắn bệnh nhân đến bệnh viện và được điều trị kịp thời, nhờ đó ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như tụt huyết áp, suy hô hấp nặng, sốc tim, đột tử. Thống kê cho thấy có tới 33% bệnh nhân thuyên tắc phổi tử vong trước khi được chẩn đoán và điều trị.

Có nhiều yếu tố gây nên tình trạng huyết khối gồm sự thay đổi về huyết động, tổn thương tế bào nội mô, gia tăng nồng độ các yếu tố đông máu trong cơ thể, khối u ác tính vùng ngực bụng, ung thư đường tiêu hóa, bệnh tự miễn hoặc nằm bất động kéo dài, ngồi xe hay máy bay đường dài… Ông Kha được làm các cận lâm sàng để tầm soát, ghi nhận không có bệnh lý gây tăng đông, không có u ung thư vùng ngực bụng.

Khai thác tiền sử, ông thường xuyên ngồi làm việc nhiều giờ trong ngày, không đứng lên đi lại sau mỗi 1-2 giờ. Điều này có thể là yếu tố nguy cơ khiến máu ứ trệ ở tĩnh mạch chi dưới, kích hoạt quá trình hình thành huyết khối.

Bác sĩ kê toa thuốc kháng đông trong ít nhất ba tháng cho bệnh nhân để ngăn ngừa cục máu đông lớn hơn và phòng cục máu đông mới hình thành. Ông Kha giảm đau nhức chân, hết khó thở, sinh hoạt bình thường sau một tuần điều trị và được xuất viện. Bác sĩ căn dặn ông giảm mức độ làm việc, năng vận động để ngăn bệnh tái phát.

Theo bác sĩ Kiều, tùy thuộc vào mức độ phổi bị ảnh hưởng, kích thước cục máu đông và tình trạng các bệnh lý mắc kèm liên quan đến phổi hoặc bệnh tim tiềm ẩn, thuyên tắc phổi sẽ có nhiều triệu chứng khác nhau. Một số người có triệu chứng nhẹ trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần và dần nặng hơn theo thời gian. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp các biểu hiện nặng của bệnh xuất hiện đột ngột vài phút, thậm chí vài giây sau khi thuyên tắc phổi ồ ạt xảy ra.

Các triệu chứng phổ biến của thuyên tắc phổi bao gồm khó thở ngay cả khi nghỉ ngơi và nặng hơn khi hoạt động thể chất, đau ngực (nặng hơn khi hít vào), ngất xỉu. Những dấu hiệu ít gặp hơn là ho có đờm kèm máu, nhịp tim nhanh, không đều, chóng mặt, đổ nhiều mồ hôi, sốt, sưng đau ở chân, da chuyển sang màu xanh tím.

Để phòng ngừa huyết khối gây thuyên tắc phổi, mỗi người nên vận động thường xuyên, người thường ngồi hoặc đứng một chỗ quá lâu cần vận động tay chân trong vài phút mỗi giờ hoặc mang vớ áp lực hỗ trợ lưu thông máu. Duy trì cân nặng hợp lý, có chế độ ăn uống khoa học, không hút thuốc lá, hạn chế uống rượu bia, tránh căng thẳng. Cố gắng đứng dậy di chuyển càng sớm càng tốt sau phẫu thuật hoặc sau khi bị bệnh. Nếu có tiền sử huyết khối tĩnh mạch sâu, người bệnh cần tuân thủ tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi