Da dẻ hồng hào, trắng trẻo, ít ai nghĩ bà Thiện đã cắt hết 2 quả thận do ung thư, phải lọc máu 3 lần mỗi tuần để duy trì sự sống.

Bà Thiện (59 tuổi, TP HCM) chạy thận hơn một năm tại khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM. Trường hợp của bà rất đặc biệt, phải chạy thận nhân tạo định kỳ do đã cắt hết 2 quả thận, không còn thận nên không đảm nhận được nhiệm vụ lọc máu, đào thải chất độc ra ngoài.

“Trước đó người bệnh đã cắt thận trái ở một bệnh viện khác do ung thư, sau đó phải nhập viện lần hai để cắt thận còn lại do ung thư tái phát”, PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên, Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa cho biết.

Không còn thận, bà Thiện buộc phải bước vào “cuộc chiến đấu” chạy thận nhân tạo lâu dài. Trước đó bà là tín đồ của du lịch, nhưng từ khi bị bệnh, bà gác lại đam mê xê dịch, tập trung chữa bệnh. Mỗi tuần, bà tự đón xe ôm đến bệnh viện chạy thận 3 lần/tuần.

Trên giường bệnh, bà Thiện chia sẻ trước nay kiên trì lối sống “ăn sạch, sống xanh”, thường xuyên tập thể dục để duy trì sức khỏe. Ba năm trước, đúng thời điểm dịch COVID-19, bà thấy cơ thể mệt mỏi, ăn uống kém đi nhưng không thể đến bệnh viện khám. Sau dịch, bà Thiện mới đến một bệnh viện lớn kiểm tra, bác sĩ phát hiện thận trái của người bệnh có khối u chèn ép, mất chức năng đến 90%, chỉ định cắt thận trái.

“Sau khi cắt thận, bác sĩ dặn phải ráng giữ quả thận còn lại khỏe mạnh để không phải chạy thận. Hồi đó nghe chạy thận là sợ nên tôi rất kỹ lưỡng trong chuyện ăn uống, uống thuốc bác sĩ kê đơn, tuyệt đối không sử dụng thuốc lá rao bán trên mạng, thuốc không rõ nguồn gốc”, bà Thiện nói.

Một năm sau, bà Thiện đến khám sức khỏe tổng quát tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, kết quả chụp CT của bà Thiện có một khối u ở thận phải, kích thước 6 cm, các tổn thương nghi ngờ ung thư thận RCC – loại ung thư thận phổ biến nhất.

PGS Chuyên cho biết, thời điểm tiếp nhận bà Thiện xuất hiện tiểu máu, thận phải có khối u khiến thận mất chức năng. Do kích thước khối u lớn không thể cắt thận bán phần (cắt u bảo tồn mô thận lành), các bác sĩ khoa Tiết niệu phải tiến hành cắt quả thận còn lại để triệt căn ung thư cho người bệnh, ngăn ung thư lây lan đến các cơ quan khác. “Tại Việt Nam, ít có ca phẫu thuật Tiết niệu phải cắt cả hai bên thận, trường hợp của bà Thiện bị ung thư cả hai thận khá hiếm”, PGS Chuyên cho biết.

BS.CKII Nguyễn Thị Huê, khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, cho biết thông thường ở người bệnh suy thận giai đoạn cuối phải chạy thận nhân tạo, hai quả thận vẫn được giữ lại trong cơ thể nên những chức năng thận còn sót lại vẫn có thể hỗ trợ phần nào trong việc đào thải độc tố và duy trì cân bằng nội môi. Tuy nhiên, trong trường hợp đặc biệt như bà Thiện phải cắt bỏ hoàn toàn cả hai quả thận do ung thư, cơ thể mất khả năng lọc máu tự nhiên. Khi đó, các chất độc tích tụ trong máu mà không thể thải ra ngoài, giữ nước và mất cân bằng điện giải, gây phù nề, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim do tăng kali máu, có thể nguy hiểm đến tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Do đó, người bệnh bắt buộc phải lọc máu định kỳ hoặc ghép thận để duy trì sự sống.

Da dẻ hồng hào, trắng trẻo, không bị sạm đen, không phù nề, ít ai nghĩ bà Thiện đã chạy thận được hơn một năm nay. Bà chia sẻ, từ lúc chạy thận, bà không bị mất vị giác, ăn uống vẫn cảm thấy ngon miệng. “Nhưng không dám ăn nhiều, sợ chất độc tăng lên, tôi cố gắng ăn uống theo lời khuyên của bác sĩ”, bà Thiện nói.

Khi không còn thận, cơ thể không còn giữ được khả năng lọc máu và chức năng bài tiết nước tiểu, người bệnh dễ rối loạn điện giải, mất cân bằng nội môi, dễ rối loạn tim mạch, huyết áp… đặc biệt rất dễ bị phù.

Thèm nước là nỗi ám ảnh suốt đời của bệnh nhân chạy thận. “Khát mà không được uống, giống như đứng trước chai nước mát lạnh trong sa mạc nhưng chỉ được nhấp môi”, bà Thiện kể. Đặc biệt trong những ngày Sài Gòn nóng đỉnh điểm, bà khát khô cổ, môi nứt nẻ. Quá thèm nước, bà Thiện uống nhiều hơn bình thường, suýt chết vì bị phù phổi cấp, dịch ứ đọng trong phổi khiến bà khó thở dữ dội, may mắn được người thân đưa đi cấp cứu kịp thời.

Bà Thiện phải tuân thủ chế độ dinh dưỡng kỹ lưỡng, kiêng khem rất nhiều thứ, giảm tối đa lượng muối, kiêng gần như hoàn những món yêu thích như chuối, cam, dừa… (để giảm kali); kiêng sữa, hải sản (hạn chế phốt pho). Giữa hai lần lọc máu bà duy trì giữ được cân nặng chỉ tăng 1,5 -2 kg. Bà tự kiểm soát lượng nước uống hàng ngày – thường chỉ giới hạn 500-800 ml/ngày bằng cách chia nhỏ lượng nước uống trong ngày, mỗi lần chỉ nhấp một ngụm. Hạn chế ăn đồ mặn, cay, ngọt, vì càng ăn mặn/cay thì càng khát nước.

Bà Thiện đến bệnh viện lọc máu 3 lần/tuần, mỗi lần ngồi trên ghế chạy thận từ 3,5 – 4 giờ. Trong suốt buổi lọc, gần như không thể di chuyển, bà mang theo sách báo, xem điện thoại, hoặc nhân viên y tế mở nhạc, phim để bà giết thời gian. “Nếu bỏ chạy thận, độc tố và dịch ứ đọng trong cơ thể tăng lên, nguy cơ phù phổi, rối loạn tim mạch, thậm chí tử vong, nên mưa nắng cũng phải cố gắng đúng lịch”, bà chia sẻ.

Cuộc sống của người mất 2 quả thận giống như phải ‘chia đời mình cho chiếc máy chạy thận’, bà Thiện không còn những chuyến du lịch cùng gia đình. Những ngày đầu chạy thận, không chỉ đối mặt với cảm giác kiệt sức, buồn nôn, đau đầu hoặc tụt huyết áp, bà Thiện còn đấu tranh tâm lý, vừa lo âu, bi quan vì bệnh mạn tính, phải sống nhờ máy móc. “Có lúc, chỉ muốn được giải thoát”, bà Thiện cho hay. Có gia đình động viên và bác sĩ theo sát hành trình, bà Thiện học cách thích nghi dần.

Những ngày không chạy thận, bà còn dành ra một giờ đồng hồ mỗi ngày để đi bộ tập thể dục, tăng cường sức khỏe. Bà tham gia cộng đồng người chạy thận, giữ tinh thần lạc quan để duy trì sức khỏe.

Điều bà mong mỏi là ráng chạy thận, duy trì sự sống và ổn định sức khỏe tốt trong thời gian chờ ghép thận. Có sức khỏe tốt khi chạy thận sẽ giúp bà đủ điều kiện để được ghép thận và có khả năng phục hồi tốt hơn sau ca phẫu thuật.

Ung thư biểu mô tế bào thận (RCC) là loại ung thư thường gặp nhất, chiếm khoảng 85% tổng số ca mắc ung thư thận). Ung thư có thể ở một hoặc cả hai thận, trường hợp mắc cả hai bên thận chỉ chiếm 1-2% các ca mắc ung thư thận.

Theo PGS Chuyên, phương pháp điều trị ung thư thận tùy thuộc vào giai đoạn và sức khỏe của người bệnh. Các phương pháp chính bao gồm phẫu thuật cắt bỏ, liệu pháp trúng đích, liệu pháp miễn dịch, xạ trị hoặc hóa trị. Ở giai đoạn sớm khi khối u còn khu trú, phẫu thuật cắt u có thể giúp triệt căn ung thư.

Sau khi cắt thận, người bệnh cần đặc biệt chú ý đến quả thận còn lại, tuân thủ lịch khám định kỳ để theo dõi chức năng thận, phát hiện sớm tái phát hoặc biến chứng. Ngoài ra, cần duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế muối, tránh dùng các loại thuốc không kê đơn như thực phẩm chức năng, thuốc đông, thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc, không được bác sĩ kê toa để tránh gây hại cho thận. Trường hợp đã cắt 2 thận, việc lọc máu định kỳ hoặc ghép thận là cần thiết để duy trì sự sống.