Phát hiện khối ung thư thận 7 cm, ông Minh bán tín bán nghi khi bác sĩ thông báo phải cắt một bên thận để ngăn ung thư tái phát. Trước nay sức khỏe rất tốt, song có thói quen khó bỏ là hút mỗi ngày một bao thuốc.

Ông Minh (62 tuổi, Vĩnh Long) từng thử cai thuốc lá, nhưng lần mới đây thử cai thuốc thì tim đập nhanh, tay run, huyết áp tăng cao, ông lại tìm đến khói thuốc “cắt cơn” run.

Vợ con khuyên bỏ thuốc, nhưng bao năm nay ông Minh vẫn khỏe, lao động bình thường nên chủ quan. “Đến lúc vào bệnh viện do bị sốt cao mới hay mình mắc ung thư thận”, ông ngậm ngùi. Bác sĩ thông báo khối u thận kích thước lớn 7 cm, chiếm gần hết thận phải nên phương án điều trị tốt nhất là phải cắt bỏ thận ngăn ung thư phát triển, xâm lấn ra ngoài hoặc gây các biến chứng nguy hiểm hơn.

Tương tự, anh Dương (34 tuổi, TP.HCM) thường xuyên làm bạn với khói thuốc, chờ 30 giây đèn đỏ cũng đốt một điếu thuốc, vừa chạy xe vừa hút, làm việc xuyên đêm cũng hút thuốc, nhẩm tính hút 17-18 điếu mỗi ngày. Một ngày Dương lên cơn đau quặn thận, được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM kiểm tra, bác sĩ phát hiện khối u nghi ung thư 6 cm ở thận trái, anh buộc phải cắt bỏ một bên thận dù trước đó cơ thể vẫn rất khỏe mạnh.

Ước tính mỗi năm, thế giới ghi nhận hơn 430.000 ca ung thư thận mắc mới, trong đó Việt Nam chiếm khoảng 1.700 – 2.000 ca, theo Globocan 2020.

Theo TS.BS Nguyễn Hoàng Đức, Trưởng khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, hút thuốc lá là một trong những nguyên nhân góp phần gây ung thư thận, bên cạnh béo phì, tăng huyết áp, làm việc trong môi trường tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc yếu tố di truyền. “Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào thận (RCC) – loại ung thư phổ biến nhất, chiếm khoảng 90% ca ung thư thận ở người trưởng thành, gây các triệu chứng như tiểu máu, đau mạn sườn, sờ thấy khối u hoặc sốt không rõ nguyên nhân. Cả hai người bệnh đều mắc ung thư thận RCC, yếu tố nguy cơ cao có thể đến từ việc hút thuốc lá lâu năm”, bác sĩ Đức nói.

Nguy cơ mắc ung thư thận tăng lên theo lượng thuốc lá tiêu thụ, và giảm dần theo thời gian nếu ngừng hút thuốc. Một nghiên cứu của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ cũng chỉ ra, khoảng 15 – 20% người bệnh ung thư thận là người hút thuốc lá khi được chẩn đoán. Nếu bỏ thuốc lá sau khi được chẩn đoán ung thư thận sẽ giảm gần 50% nguy cơ tử vong.

Hút thuốc lá ảnh hưởng đến hoạt động của cơ thể, thúc đẩy sự phát triển của các tế bào ung thư. Hút một điếu thuốc lá có thể giải phóng hỗn hợp các chất gây ung thư vào cơ thể, như hydrocarbon thơm đa vòng, nitrosamine và nhiều kim loại nặng. Những độc tố này tạo ra stress oxy hóa và viêm nhiễm ở thận, mở đường cho sự phát triển của các tế bào ung thư.

Cạnh đó, nicotine – thành phần gây nghiện của thuốc lá, có thể ảnh hưởng đến chức năng thận, kích thích giải phóng adrenaline và noradrenaline, có thể dẫn đến tăng huyết áp. Như trường hợp của Dương lúc nhập viện, có lúc huyết áp của người bệnh tăng lên 200 mmHg, được bác sĩ ổn định huyết áp ở mức an toàn để tránh làm tổn thương mạch máu, giảm nguy cơ chảy máu và các biến chứng khác. Theo TS.BS Nguyễn Hoàng Đức, huyết áp tăng cao có thể làm tổn thương các mạch máu mỏng manh trong thận, làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận và cuối cùng là ung thư thận.

Ở giai đoạn đầu, ung thư thận diễn tiến âm thầm, thường không gây triệu chứng, người bệnh chỉ tình cờ phát hiện qua siêu âm, chụp CT, MRI. Khi xuất hiện triệu chứng như đau âm ỉ vùng hông lưng, sờ thấy khối u, tiểu máu, sốt không rõ nguyên nhân… thì bệnh đã tiến triển. Các phương pháp điều trị ung thư thận hiện nay gồm phẫu thuật cắt bỏ khối u (kích thước u dưới 4 cm) hoặc cắt thận khi u có kích thước lớn, có thể thực hiện được bằng phẫu thuật robot, liệu pháp nhắm trúng đích, hóa trị hoặc xạ trị tùy thuộc vào giai đoạn bệnh.

Bỏ thuốc lá được khuyến cáo là một trong những cách hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc ung thư thận và cải thiện sức khỏe, theo bác sĩ Đức. Sau ca mổ cắt thận, ông Minh và anh Dương quyết tâm “khai tử” cơn nghiện thuốc lá, dù việc cai thuốc với người bệnh rất vất vả. Trong 2 tuần đầu tiên, lượng đường trong máu không ổn định, họ phải chú trọng ăn uống lành mạnh, ăn thêm đồ ăn nhẹ như trái cây hoặc bánh mì khô, uống nhiều nước, tăng cường hoạt động thể chất bằng việc đi bộ hơn một giờ đồng hồ mỗi ngày để rèn luyện sức khỏe.

“Sau gần 4 tuần, tôi cảm thấy dễ chịu hơn, không còn khó chịu khi thiếu nicotine. Còn trẻ nên tôi phải cố gắng để chăm sóc tốt hơn cho quả thận còn lại, tránh làm tổn thương thận”, anh Dương nói.

Bên cạnh bỏ thuốc lá, bác sĩ Đức lưu ý người bệnh nên hạn chế rượu bia, các chất kích thích, duy trì cân nặng hợp lý, tránh thừa cân béo phì có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư thận, tập thể dục đều đặn, ăn uống lành mạnh, tăng cường trái cây, rau xanh, kiểm soát huyết áp, tiểu đường và tránh tiếp xúc trong môi trường có hóa chất độc hại.

* Tên nhân vật đã được thay đổi