Tầm soát ung thư phổi: Các phương pháp và quy trình khám chẩn đoán

Tầm soát ung thư phổi nhằm phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm – thời điểm có nhiều lựa chọn điều trị và cơ hội chữa khỏi cao hơn. Vậy tầm soát bằng cách nào? Bài viết sau sẽ giải đáp chi tiết.

Tầm soát ung thư phổi là gì?

Tầm soát ung thư phổi là quá trình kiểm tra y tế giúp phát hiện 80% ung thư ở giai đoạn sớm, khi chưa có triệu chứng, từ đó hỗ trợ nâng cao hiệu quả điều trị đáng kể. Bởi khi ung thư phổi có triệu chứng rõ ràng, bệnh thường đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị trở nên khó khăn và ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng sống của người bệnh. Trong quá trình tầm soát, nếu có dấu hiệu bất thường, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính lồng ngực liều thấp (Low-dose computed tomography – LDCT). Phương pháp này giúp phát hiện những bất thường nhỏ nhất trong phổi, với lượng bức xạ ít hơn 90% so với chụp CT thông thường. LDCT được khuyến nghị cho các trường hợp nguy cơ cao như người cao tuổi, người hút thuốc lá…

Các phương pháp tầm soát ung thư phổi

1. Chụp X-quang phổi

Hầu hết các khối u phổi xuất hiện trên hình ảnh X-quang dưới dạng một khối màu xám trắng. Tuy nhiên, chụp X-quang ngực không thể đưa ra chẩn đoán chính xác vì khó phân biệt ung thư với các bệnh lý khác, ví dụ như áp xe phổi (ổ mủ hình thành trong phổi).

2. Chụp cắt lớp vi tính lồng ngực liều thấp

Phương pháp tầm soát ung thư phổi thường được khuyến nghị là chụp cắt lớp vi tính lồng ngực liều thấp (LDCT). Với cơ chế kết hợp thiết bị X-quang và máy tính để tạo nhiều hình ảnh cắt ngang hoặc bên trong cơ thể, LDCT giúp phát hiện các bất thường nhỏ nhất nhưng lượng bức xạ ion hóa ít hơn đến 90% so với chụp CT ngực thông thường. Quá trình chụp chỉ mất vài phút, không gây đau. Nếu phát hiện nốt nghi ngờ, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm bổ sung như chụp PET/CT hay sinh thiết có thể được áp dụng.

3. Nội soi phế quản

Nội soi phế quản là thủ thuật giúp quan sát bên trong phổi. Cụ thể, một ống nội soi có đầu gắn đèn và thấu kính hoặc camera nhỏ sẽ được đưa vào mũi hoặc miệng, xuống cổ họng, vào khí quản và qua đường dẫn khí (phế quản và tiểu phế quản) của phổi. Phương pháp này có thể được sử dụng để đánh giá vị trí bất thường trên chẩn đoán hình ảnh.

4. Xét nghiệm tế bào đờm

Trong đờm chứa các tế bào bong ra của phổi, phế quản, khí quản và đường hô hấp trên. Xét nghiệm tế bào đờm là thủ thuật sử dụng một mẫu đờm (chất nhầy khi người bệnh ho) để xem dưới kính hiển vi nhằm kiểm tra các tế bào ung thư.

5. Sinh thiết phổi

Các mẫu mô phổi được lấy ra (bằng kim sinh thiết đặc biệt hoặc trong khi phẫu thuật) để xác định xem có phải ung thư hay không. Sinh thiết phổi có thể được thực hiện bằng phương pháp kín hoặc mở. Trong khi phương pháp kín được thực hiện qua da hoặc qua khí quản, thì sinh thiết mở được thực hiện trong phòng mổ dưới gây mê toàn thân.

Vì sao nên tầm soát ung thư phổi?

Tầm soát là cách hiệu quả để phát hiện bệnh ở giai đoạn rất sớm, khi khả năng chữa khỏi cao nhất, đặc biệt quan trọng với người cao tuổi, hút thuốc lâu năm. Khoảng 70% người bệnh ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn muộn, lúc này đã không còn khả năng phẫu thuật, đáp ứng kém với hóa trị và xạ trị, dẫn đến tiên lượng sống giảm đáng kể. Tầm soát sớm bằng chụp CT liều thấp giúp phát hiện những tổn thương nhỏ, trước khi có triệu chứng, từ đó tăng cơ hội điều trị thành công và cải thiện chất lượng sống. Theo các nghiên cứu lâm sàng của Viện Ung thư Quốc gia Mỹ trên 53.000 người hút thuốc độ tuổi 55-74, những người được tầm soát CT liều thấp có cơ hội sống sót cao hơn đáng kể so với nhóm không tầm soát. (1)

Nguy cơ rủi ro khi tầm soát ung thư phổi

Tầm soát chẩn đoán ung thư phổi cũng có một số rủi ro, tuy nhiên các nguy cơ này không đáng kể so với lợi ích phát hiện bệnh sớm để điều trị kịp thời. Một số nguy cơ có thể gặp trong quá trình tầm soát như:

• Tiếp xúc với bức xạ: Nguy cơ này thường không đáng kể, lượng bức xạ tiếp xúc trong quá trình chụp LDCT ít hơn nhiều so với chụp CT tiêu chuẩn (bằng khoảng 1/2 lượng bức xạ tiếp xúc tự nhiên từ môi trường trong một năm). Tuy nhiên, nếu quá trình chụp cho thấy một điểm đáng ngờ ở một bên phổi, người bệnh có thể cần phải thực hiện các lần quét bổ sung. Điều này đồng nghĩa sẽ tiếp xúc với nhiều bức xạ hơn.
• Bỏ sót kết quả ung thư: khối u có thể bị che khuất hoặc bỏ sót trong tầm soát thông qua chẩn đoán hình ảnh.

Ai nên tầm soát ung thư phổi?

Thường được khuyến nghị cho những người có nguy cơ cao như:

• Người lớn tuổi, đang hoặc đã từng hút thuốc lá: Nhóm này có tích lũy tổn thương tế bào trong thời gian dài, chức năng miễn dịch suy giảm và tiếp xúc tích lũy với các tác nhân gây ung thư trong suốt cuộc đời, trong đó có khói thuốc lá. Loại khói này chứa khoảng 70 chất có tính gây ung thư, bao gồm benzopyrene và các nitrosamine. Những chất này tác động trực tiếp lên tế bào bề mặt đường hô hấp, gây viêm mạn tính, phá huỷ mô, làm thay đổi cấu trúc tế bào và dẫn đến quá trình dị sản, loạn sản và ác tính hóa thành ung thư phổi. Nguy hiểm hơn, những chất gây ung thư này không chỉ có trong khói thuốc lá điếu truyền thống mà còn xuất hiện trong thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. (2)
• Người đã hút thuốc trong nhiều năm: Thời gian hút thuốc càng lâu, số lượng điếu/năm càng lớn, tỷ lệ mắc ung thư càng cao. Có thể xem xét tầm soát ung thư phổi nếu có tiền sử hút thuốc 1 gói/ngày từ 20 năm hoặc 2 gói/ngày trong 10 năm hoặc 1/2 gói/ngày trong 40 năm.
• Người có tiền sử ung thư phổi: Người đã từng được được điều trị ung thư phổi có thể cân nhắc khám, tầm soát sau mỗi 5 năm hoặc khi có các triệu chứng bất thường.
• Người có các yếu tố nguy cơ khác đối với bệnh ung thư phổi: Bao gồm nam giới trên 55 tuổi, những người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), những người có tiền sử gia đình mắc bệnh ung thư phổi và những người đã tiếp xúc với các chất độc hại trong thời gian dài (amiăng, cadimi, niken, crom, uranium, thạch tín…) tại nơi làm việc.
• Việc tầm soát thường không được khuyến nghị cho những người có chức năng phổi kém hoặc các tình trạng nghiêm trọng khác gây khó khăn cho việc phẫu thuật, bao gồm: người cần bổ sung oxy liên tục, bị sụt cân không rõ nguyên nhân trong năm, ho ra máu gần đây hoặc đã chụp CT ngực trong vòng một năm.

Tìm hiểu thêm: 2 địa chỉ khám tầm soát ung thư phổi tại TPHCM tốt nhất hiện nay.

Khi nào nên tầm soát ung thư phổi?

Những người có sức khỏe bình thường nên tầm soát 1 lần/năm. Nên tầm soát ngay nếu hút thuốc lá lâu năm, tiếp xúc khói thuốc thụ động, làm việc trong môi trường độc hại, có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi hoặc từ 50 tuổi trở lên có yếu tố nguy cơ. Những người có bệnh phổi mạn tính (COPD, viêm phế quản mãn tính) cũng nên tầm soát định kỳ. Ngoài ra, nếu có triệu chứng ho kéo dài, ho ra máu, khó thở, đau ngực, khàn giọng, hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, bạn nên đến bệnh viện ngay để được kiểm tra. Tầm soát sớm giúp phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm, tăng cơ hội điều trị thành công và cải thiện chất lượng sống. (3)

Khi nào nên dừng việc tầm soát?

Để đảm bảo kết quả chính xác, việc tầm soát có thể tạm hoãn khi:

• Phát triển một tình trạng sức khỏe khác không thể điều trị nếu tầm soát.
• Người bệnh đang bị nhiễm trùng.
• Người bệnh không đảm bảo sức khỏe để thực hiện các phương pháp tầm soát.

Lưu ý trước khi tầm soát

Hầu hết trường hợp không cần chuẩn bị trước khi được thực hiện các phương tầm soát chẩn đoán ung thư phổi. Nếu bị ốm hoặc mắc bệnh nhiễm trùng phổi, bạn nên thông báo cho bác sĩ hoặc nhân viên tại trung tâm chẩn đoán hình ảnh để đặt lịch lại và thực hiện tầm soát trong lần sau. Ngay trước khi chụp, bạn sẽ được yêu cầu:

• Thay áo choàng.
• Tháo đồ trang sức, đồng hồ hoặc vật dụng bằng kim loại đang đeo.
• Nằm đúng tư thế trên bàn bên ngoài máy chụp CT theo hướng dẫn.

Chi phí tầm soát ung thư phổi

Chi phí dao động tùy thuộc vào gói dịch vụ, phương pháp xét nghiệm và cơ sở y tế. Một gói tầm soát cơ bản có thể bao gồm chụp X-quang, xét nghiệm máu và các xét nghiệm khác, trong khi các gói chuyên sâu hơn có thể bổ sung chụp CT liều thấp, nội soi hoặc các xét nghiệm tiên tiến khác. Để biết chính xác, khách hàng nên liên hệ trực tiếp số tổng đài của cơ sở y tế để được đội ngũ chăm sóc khách hàng giải đáp cụ thể.

Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sở hữu hệ thống máy CT hiện đại với công nghệ quét đa lớp tiên tiến, giúp cải thiện chất lượng chẩn đoán hình ảnh và nâng cao độ chính xác trong phát hiện bệnh lý.

Đầu tiên là hệ thống “siêu máy” CT Somatom Force VB30 (Đức) hơn 100.000 lát cắt – đỉnh cao của công nghệ chụp CT với khả năng chụp rõ nét và nhanh chóng. Máy sở hữu khả năng “tách hình ảnh vùng chụp” đến hơn 100.000 lát cắt theo nhiều mức năng lượng khác nhau, giúp tái tạo các lát cắt siêu mỏng và quét toàn bộ cơ thể chỉ trong 1-2 giây, mang lại hiệu quả chẩn đoán tối ưu. Công nghệ AI tích hợp trong “siêu máy” CT này tự động xử lý ảnh, nhận ra các mốc giải phẫu trên phim chụp với độ chính xác cao và tự động cân chỉnh để lựa chọn những hình ảnh rõ nét và hữu ích nhất.

Máy CT Somatom Force VB30 là lựa chọn của các bệnh viện lớn trên thế giới với các ưu điểm sau:

• Vượt qua giới hạn về lát cắt: trên 100.000 lát cắt.
• Siêu tốc: 737mm/s.
• CT khảo sát tưới máu, động học 4D với trường chụp dài: 80cm (gấp 5 lần CT thông thường).
• CT có hình ảnh rõ nét, chi tiết: 31.3 lp/cm (gấp 1,5 lần CT thông thường).
• CT có lát cắt mỏng: 0.4 mm (mỏng hơn gần 40% CT thông thường), khả năng phát hiện tổn thương nhỏ tốt hơn.
• Liều tia siêu thấp với phần cứng bộ lọc thiếc giảm liều đồng thời được tích hợp các phần mềm giảm liều tự động.

Bên cạnh đó, Trung tâm còn sở hữu máy CT Revolution Apex Elite 1975 lát cắt với độ chính xác cao, mô tả tốt hơn các chi tiết giải phẫu, xác định rõ ranh giới giữa tổn thương và mô lành, phát hiện được tổn thương nhỏ và hỗ trợ chẩn đoán chính xác. Máy được thiết kế giúp chụp đa dạng các cơ quan trong cơ thể, cho phép phát hiện, đánh giá, chẩn đoán rất nhanh chóng và sớm nhiều bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ, ung thư, bệnh tim mạch, bệnh lý nhi khoa…

Ngoài ra còn có hệ thống chụp CT 768 lát cắt ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) với tốc độ chụp 458mm/s, độ phân giải 75ms, giúp phát hiện những tổn thương kích thước cực nhỏ, góp phần quan trọng trong tầm soát bệnh ung thư phổi hiệu quả cao. Với kỹ thuật không xâm lấn, không gây đau, sử dụng tia X liều thấp, bác sĩ sớm nhận diện được các tổn thương, đưa ra chiến lược điều trị phù hợp cho từng cá nhân. Hình ảnh 3D trong chụp CT phổi đo được sự phát triển của khối u theo mọi hướng. Hệ thống máy CT 768 lát cắt còn được trang bị thêm bộ lọc tia Tin filter giúp giảm thiểu liều tia X tác động đến cơ thể.

Để được tư vấn và đặt lịch khám, tầm soát ung thư phổi tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, bạn có thể liên hệ:

Ung thư phổi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến ung thư ở Mỹ và trên toàn thế giới. Ở Việt Nam, khoảng 26.000 người mắc mới và 23.000 người tử vong do ung thư phổi mỗi năm. Trong đó 75% người bệnh phát hiện ở giai đoạn muộn. Tầm soát ung thư phổi giúp phát hiện bệnh sớm, điều trị thành công và tiên lượng sống tốt hơn.